Spanje wil AI-gigafabriek bouwen

Europa kan regels voor kunstmatige intelligentie schrijven, maar zolang de rekenkracht op een ander continent staat, ligt de noodknop elders. Spanje doet nu een van de concretere Europese pogingen om dat te veranderen. Niet met nieuwe wetgeving, maar met beton, kabels en stroom.

Een fabriek voor berekeningen

Een gewoon datacentrum lijkt nog het meest op een winkelcentrum: duizenden losse taken draaien naast elkaar, van bedrijfsdatabases tot streamingvideo. Een AI-gigafabriek werkt eerder als een assemblagelijn. Tienduizenden gespecialiseerde chips worden zo aan elkaar gekoppeld dat zij samen aan één enorme berekening kunnen werken, bijvoorbeeld het trainen van een AI-systeem dat taal begrijpt of medische beelden herkent. Opslag, koeling en netwerkverbindingen moeten daarbij zo zijn ingericht dat de chips niet stilvallen omdat zij op data wachten (Hammerspace, Schneider Electric).

De EU wil maximaal vijf van zulke gigafabrieken in Europa financieren, elk met ongeveer 100.000 geavanceerde AI-chips (Data Center Dynamics). De inschrijving opent deze maand; een besluit wordt eind 2026 verwacht (elDiario.es). Spanje doet mee met een voorstel rond Móra la Nova, een kleine plaats in de provincie Tarragona, plus een tweede locatie bij Madrid (Europa Press).

Waarom de Spaanse staat mede-eigenaar wil zijn

De eigendomsstructuur laat zien wat voor project dit is. Een staatsinvesteringsvehikel zou ongeveer 48% krijgen. Telefónica, bouwconcern ACS en bank Santander zouden elk rond de 16% nemen, terwijl quantumcomputingbedrijf Multiverse Computing 4% krijgt (La Vanguardia, 20minutos). Madrid wil dat de gigafabriek zich gedraagt als strategische infrastructuur, niet als het zoveelste private cloudterrein. De aanwezigheid van een bouwer en een bank zegt bovendien dat dit net zo goed een financierings- en bouwopgave is als een technologisch project.

Bij de bedragen is enige nuchterheid nodig. De herkenbare publieke toezeggingen bedragen tot nu toe ongeveer € 1 miljard, een combinatie van Spaanse staatsmiddelen en een bijdrage aan het gezamenlijke Europese supercomputerprogramma (esmartcity). Het veelgenoemde bedrag van € 5 miljard is de beoogde totale investering als Spanje de tender wint, niet het geld dat al klaarstaat (elDiario.es).

De echte bottleneck is stroom

Een AI-gigafabriek is een industriële installatie die grond, vermogen en water nodig heeft. Bij 100.000 chips loopt alleen de stroomvraag al op tot het niveau van een kleine stad. Het lokale onderstation van Móra la Nova levert nu 50MW. De planning voorziet in uitbreiding richting 125MW in 2030 (20minutos).

Ierland laat zien wat er gebeurt als netplanning achterloopt. Datacentra zijn daar zo'n groot deel van het nationale stroomverbruik gaan opeisen dat toezichthouders elke nieuwe aansluiting toetsen aan lokale netcapaciteit en systeembelasting (CRU). Spanje heeft daarom netverzwaring, onderstationscapaciteit en afspraken nodig om stroomvraag te verminderen of te verschuiven wanneer het net onder druk staat. Dat moet allemaal geregeld zijn voordat de chips arriveren.

Wie mag de fabriek straks gebruiken

Het duidelijkste antwoord op de vraag waarom dit de moeite waard is, komt uit het parallelle Portugese voorstel. De capaciteit van een gigafabriek zou daar openstaan voor kleine bedrijven, start-ups, onderzoekers en publieke diensten (Government of Portugal). Een ziekenhuis dat een medisch AI-model verfijnt, of een universiteit die een taalsysteem traint, kan dan Europese rekenkracht gebruiken zonder gevoelige patiëntgegevens via een niet-Europese cloud te sturen.

Frankrijk laat zowel de belofte als de grens zien. Het land haalde bij de Choose France-top € 93 miljard aan buitenlandse investeringsbeloften voor AI binnen, mede dankzij het aanbod van kernenergie voor datacentra (Le Monde). Het nieuwe datacentrum van Mistral AI bij Parijs draait op 13.800 Nvidia-chips, allemaal Amerikaans ontworpen (Le Nouvel Economiste). Europa kan dus sturen waar AI draait, wie toegang krijgt en welke regels voor data gelden. Volledige onafhankelijkheid van in de VS ontworpen chips blijft voorlopig buiten bereik (EU AI Policy Monitor).

Spanje heeft overigens nog niets gewonnen. Als het voorstel wordt gekozen, kunnen de activiteiten rond eind 2028 beginnen (La Vanguardia). Veel Europees AI-geld bestaat nog steeds uit programma's en financieringsvehikels, niet uit machines waarop onderzoekers rekentijd kunnen boeken (Thorsten Meyer AI). De beslissende test is of Móra la Nova zijn onderstation, netaansluiting en koelsystemen op tijd gebouwd krijgt, voordat de AI-race alweer verder is. AI-soevereiniteit hangt uiteindelijk minder af van wie de regels schrijft dan van wie het beton stort.