Spanje krijgt € 6,2 miljard

De Europese Commissie keurde € 7,021 miljard goed uit de zesde betaling aan Spanje uit het herstelfonds, maar maakte op 11 augustus slechts € 6,234 miljard over naar Madrid (Hacienda, Infobae/EFE). Juist dat verschil laat zien hoe het Europese fonds na de pandemie werkt: Brussel controleert documenten met echte sanctiemacht, maar vraagt nauwelijks of het geld ook iets heeft veranderd voor burgers of bedrijven.

Drie bedragen, drie verhalen

De € 7,021 miljard is de bruto goedkeuring: het bedrag waarvoor de Commissie oordeelde dat Spanje 73 hervormingsmijlpalen en bestedingsdoelen had gehaald. Daarvan hingen er 64 samen met subsidies en 9 met leningen (Hacienda, Mineco).

De € 6,234 miljard die in de Spaanse schatkist belandde, ligt lager omdat Brussel voorfinanciering inhoudt. Dat is het voorschot dat landen kregen toen het programma begon, en dat bij latere betalingen stapsgewijs wordt verrekend. Die regel geldt overigens voor alle lidstaten (Commission, El Economista).

Dan is er nog de € 537 miljoen die Brussel bevroor. De Commissie kon drie doelen niet certificeren: tweetalig beroepsonderwijs, telezorgdiensten en projecten voor kwetsbare groepen en micro-ondernemingen (ABC, El Español). Spanje had op alle drie terreinen wel stappen gezet. Het probleem was dat Madrid onvoldoende overtuigend kon aantonen dat de uitvoering ook was geleverd. Spanje krijgt nu zes maanden om het bewijs op orde te brengen. Lukt dat niet, dan vervalt het bevroren bedrag definitief onder de regels van het fonds (EUR-Lex).

Het fonds bewijst naleving, geen resultaat

Onder de 73 punten die Brussel goedkeurde, vallen een nieuw nationaal huisvestingsagentschap onder de naam CASA 47, meer dan 50 centra voor slachtoffers van seksueel geweld en € 2,242 miljard aan industriële investeringen via PERTE, het Spaanse programma voor grootschalige strategische projecten (Hacienda). Ook een wet voor duurzame mobiliteit telde als afgeronde mijlpaal (Mineco).

Dat zijn reële stappen. Maar de RRF, de Recovery and Resilience Facility, het Europese investeringsprogramma van ruwweg € 800 miljard na de pandemie, stelt de volgende vraag niet. CASA 47 bestaat als juridische entiteit; hoeveel betaalbare woningen zijn er inmiddels bewoond? Spanje nam zorgpersoneel aan; werden de wachtlijsten in ziekenhuizen korter? Het telezorgdoel strandde juist omdat Madrid niet kon aantonen dat gebruikers betere dienstverlening kregen. Het fonds betaalt wanneer regeringen bewijzen dat zij een toezegging hebben uitgevoerd. Het toetst niet of die toezegging ook werkte.

De Spaanse reactie laat zien hoe het systeem onder druk meebuigt. Deze maand keurde de Commissie de afsluitende herziening van Madrid goed, waarbij de formulering van 121 mijlpalen en doelen werd aangepast om duidelijker te maken welk bewijs Spanje vóór de einddeadline moet leveren (Mineco, El Constitucional). Volgens Madrid verandert de inhoud niet. In de praktijk betekent het vooral dat geld nog steeds kan worden veiliggesteld door dossiers te verbeteren, niet noodzakelijk door dienstverlening te verbeteren.

Wie wint, wie wacht

Spanje heeft inmiddels ongeveer € 78 miljard ontvangen, goed voor circa 76,5% van zijn totale RRF-toewijzing, en 338 mijlpalen afgerond (Infobae/EFE, Hacienda). Er resteert nog één aanvraag: een laatste tranche van ongeveer € 25,9 miljard, gekoppeld aan 148 mijlpalen. Alle hervormingen moeten uiterlijk in augustus 2026 klaar zijn; de betalingen sluiten in december (La Voz de Galicia, European Commission).

De winnaars tot nu toe zijn duidelijk. De Spaanse schatkist krijgt geld, ministeries en regionale instanties kopen tijd om toezeggingen af te ronden, en de Commissie verzamelt bewijs dat haar controles geen decorstuk zijn. De bevroren € 537 miljoen is in dat verhaal haar sterkste argument.

De verliezers zijn minder zichtbaar, omdat het systeem hen niet scherp volgt. Gebruikers van telezorg wachten nog op betere dienstverlening. Kwetsbare groepen zouden steunprojecten krijgen, maar die konden niet worden geverifieerd. Woningzoekenden hebben betaalbare woningen nodig, niet alleen een nieuw huisvestingsagentschap. Het hele programma wordt gefinancierd met gezamenlijke EU-schuld, die tot 2058 moet worden terugbetaald (European Commission). Europese belastingbetalers lenen geld op de belofte dat gecontroleerde mijlpalen echte economische verandering opleveren. Nu moet de Commissie bewijzen dat het opschorten van geld niet alleen documenten verandert, maar ook uitvoering.