Spanje verzekert werk in Oekraïne

Spanje verhoogt de steun voor bedrijven die willen meewerken aan de wederopbouw van Oekraïne naar € 570 miljoen. Dat maakte minister van Economische Zaken Carlos Cuerpo bekend tijdens een bezoek aan Kyiv met ongeveer vijftig bedrijven (El País, Euronews). Het bedrag klinkt als steun aan Oekraïne. In werkelijkheid bestaat het grootste deel uit risicodekking, bedoeld om Spaanse bedrijven sterker te laten meedingen naar wederopbouwcontracten.

De grootste post is verzekering

De kern van het pakket is een uitbreiding van CESCE, de Spaanse exportkredietverzekeraar. Die dekt bedrijven tegen verliezen door oorlogsschade, politieke ontwrichting of betalingsproblemen in het buitenland. De dekking van CESCE stijgt van € 30 miljoen naar € 250 miljoen (El País). Daarnaast kan COFIDES, een staatsfonds voor ontwikkelingsfinanciering, tot € 100 miljoen inzetten. Via ICO en de Oekraïense Raiffeisen Bank loopt nog een kredietlijn van € 20 miljoen. Een afzonderlijke FIEM-overeenkomst, tijdens het bezoek ondertekend, combineert terugbetaalbare leningen met enkele subsidie-elementen (Euronews, La Moncloa).

Een garantie is geen subsidie. Een subsidie is geld dat Oekraïne ontvangt en niet hoeft terug te betalen. Bij een garantie belooft de Spaanse staat verliezen te dragen als er iets misgaat bij een gedekt project. Gaat er niets mis, dan betaalt de belastingbetaler mogelijk geen euro. Wordt de garantie aangesproken, dan neemt de publieke sector een deel van het verlies over. Het economische effect is wel reëel: Spaanse banken en bedrijven durven Oekraïens oorlogsrisico te nemen dat zij anders zouden mijden. Zo kunnen projecten loskomen, maar het kopbedrag zegt meer dan het bedrag dat nu daadwerkelijk wordt uitgegeven.

CSIS wees eerder op dit bredere patroon in aankondigingen over de wederopbouw van Oekraïne. Toezeggingen bundelen vaak subsidies, leningen, garanties en investeringsplannen die pas echte uitgaven worden als aanbestedingen, bankbereidheid, projectvoorbereiding en de situatie aan het front dat toelaten (CSIS).

Garanties versus subsidies: wat Duitsland en Denemarken laten zien

Spanje is niet het enige land dat zijn leencapaciteit en risicodragend vermogen inzet om nationale bedrijven in positie te brengen. Duitsland werkt met een vergelijkbaar model via Hermesdeckungen, exportkredietgaranties die politieke en commerciële risico's afdekken. De Ost-Ausschuss, de Duitse lobby voor zaken met Oost-Europa, meldde dat sinds de grootschalige Russische invasie al meer dan 50 investeringsgaranties voor Oekraïneprojecten zijn afgegeven (Ost-Ausschuss). Het bredere Duitse wederopbouwpakket loopt op tot € 233 miljoen voor energie, huisvesting en industriële samenwerking (AFP).

Denemarken kiest een andere route. Het nieuwste Deense model kanaliseert subsidies via Nefco, een Noordse instelling voor groene financiering, rechtstreeks naar gemeentelijke projecten in Mykolaiv: water, afvalwater, ziekenhuizen en scholen. Denemarken zegde € 26,6 miljoen toe, plus € 3 miljoen van Impact Fund Denmark, waarbij Oekraïense gemeenten meebetalen uit lokale begrotingen (Ritzau/Nefco). Subsidies kosten Deense belastingbetalers direct geld, maar dat geld gaat ook rechtstreeks naar Oekraïense publieke voorzieningen, zonder Spaans of Duits bedrijf ertussen.

Daarmee wordt de kernvraag scherper. Spanje en Duitsland gebruiken publieke garanties om nationale bedrijven aan opdrachten te helpen. Denemarken betaalt voor schoon water in Oekraïne. Allebei kan nuttig zijn. Het is alleen niet hetzelfde.

Wie wint, wie draagt het risico

De duidelijkste winnaars zijn Spaanse bedrijven in defensie, infrastructuur, transport, spoor en energie, precies de sectoren die Cuerpo meenam naar Kyiv (NV, El País). Zij krijgen publieke risicodekking die concurrenten uit landen met zwakkere exportkredietinstanties moeilijk kunnen evenaren. De EBRD heeft laten zien dat risicodelende garanties de kredietverlening onder oorlogsomstandigheden op gang kunnen houden, waardoor Oekraïense banken miljarden euro's aan financiering konden blijven verstrekken die anders waarschijnlijk was vastgelopen (EBRD). Dat bewijst niet dat het Spaanse pakket goed zal worden uitgevoerd. Het laat wel zien dat het mechanisme kan werken.

Spaanse belastingbetalers dragen het staartrisico: een rekening die buiten beeld blijft totdat een garantie wordt aangesproken. Hoe meer projecten doorgaan terwijl de oorlog voortduurt, hoe groter de kans dat er iets gebeurt waarvoor de staat moet betalen. De Poolse ervaring wijst op nog een kostprijs. Ondanks brede publieke steun om Poolse bedrijven voorrang te geven, dekte één overeenkomst slechts drie ondernemingen, terwijl meer dan 3.000 bedrijven interesse hadden getoond (Biznes Enter). Wederopbouw met staatsgaranties bevoordeelt doorgaans grote, financierbare bedrijven die weten hoe zij door staatsgesteunde kredietstructuren moeten bewegen.

Oekraïne heeft buitenlands kapitaal en expertise nodig, en garanties kunnen activiteit mogelijk maken die commerciële markten anders zouden laten liggen. Maar "steun aan Oekraïne" en "steun aan Spaanse bedrijven in Oekraïne" zijn verschillende economische feiten onder hetzelfde politieke etiket. Spanje heeft nog geen volledig overzicht gepubliceerd van verwachte garantieclaims, de projectpijplijn of de manier waarop Oekraïense bedrijven als partners meedoen in plaats van als onderaannemers. Tot die tijd meet het bedrag van € 570 miljoen vooral ambitie, geen harde verplichting.