Madrid overschrijdt uitgavenlimiet van 8%

Technici van het Spaanse ministerie van Financiën hebben vastgesteld dat de overheidsuitgaven sneller zijn gestegen dan de wettelijke limiet toestaat. De grootste overschrijding zat bij de centrale overheid: daar namen de uitgaven met 8% toe (El Mundo). Dat wringt met het beeld van Spanje als fiscaal succesverhaal in de eurozone: stevige groei, een tekort van 2,2% en een staatsschuld van 100,7% van het bbp, in lijn met de afspraken die Madrid met Brussel maakte (Hacienda). Het tekort ligt ruim onder de Europese grens van 3%. De schuldquote daalt. Waarom doet deze overschrijding er dan toch toe?

Omdat zij laat zien dat de Spaanse begrotingsverbetering vooral leunt op hogere inkomsten en economische groei, niet op uitgavendiscipline. Zodra de groei vertraagt, wordt hetzelfde uitgavenpad veel moeilijker vol te houden.

Wat de uitgavenregel ziet en het tekort niet

Een uitgavenregel werkt als een snelheidslimiet. Hij vraagt niet of de overheid aan het einde van het jaar geld overhoudt, maar of de uitgaven sneller zijn gestegen dan een referentietempo dat is gekoppeld aan de economische groei op middellange termijn. De Spaanse variant staat in de LOEPSF, de nationale wet voor begrotingsstabiliteit (BOE).

De redenering is eenvoudig. Tijdens een hoogconjunctuur kan een overheid er op papier prudent uitzien doordat de belastinginkomsten hard oplopen. Het tekort krimpt. De schuld daalt als percentage van het bbp. Maar als de uitgaven tegelijk versnellen, is de onderliggende begrotingspositie zwakker dan de hoofdindicatoren suggereren. Precies dat verschil moet de regel zichtbaar maken. Het nalevingsrapport van juni 2026, gepubliceerd op het eigen monitoringsportaal van het ministerie, lijkt dat nu ook te doen (Hacienda reports hub).

Het lastige detail: het rapport maakt het toegestane referentietempo niet makkelijk vindbaar. We weten dus dat de uitgaven met 8% zijn gestegen, maar nog niet hoeveel boven de limiet. Die ontbrekende publieke informatie is wel nodig om de ernst van de overschrijding goed te beoordelen.

Deze binnenlandse regel staat los van het hervormde Europese begrotingskader, dat kijkt naar de "netto-uitgaven": uitgavengroei waar regeringen zelf controle over hebben, zonder inkomstenmaatregelen en eenmalige posten, gemeten voor de hele publieke sector (EUR-Lex Regulation 2024/1263, European Commission). Een overtreding van de Spaanse wet betekent dus niet automatisch dat Spanje ook de Europese regels schendt. Maar de begrotingsmonitor van BBVA Research van juni 2026 versterkt de zorg: in het basisscenario groeien de Spaanse netto primaire uitgaven harder dan het pad dat Madrid aan Brussel heeft beloofd (BBVA Research).

De centrale overheid brak haar eigen regel

In Madrileense begrotingsdebatten krijgen de autonome gemeenschappen, de machtige regionale overheden van Spanje, vaak de schuld van ontsporende overheidsfinanciën. Dit keer wijzen de technici naar het centrum. De centrale overheid boekte de grootste overschrijding (El Mundo, Hacienda budget execution May 2026).

Wie wint op korte termijn? De centrale regering zelf. Zij houdt bestedingsruimte, kan steunmaatregelen uit de crisistijd verlengen en ondertussen wijzen op gunstige tekort- en schuldcijfers. Wie loopt later risico? Als Brussel of obligatiebeleggers uiteindelijk strakkere controle eisen, komt de aanpassing doorgaans terecht bij ministeriebudgetten, publieke investeringen of overdrachten aan regio's en diensten (BBVA Research). De mensen die van die budgetten afhankelijk zijn, vangen dan een correctie op die zij niet hebben veroorzaakt.

Groei koopt tijd, geen immuniteit

Spanje is Frankrijk niet, waar de staatsschuld rond 117,5% van het bbp ligt en stijgende rentelasten vrijwel geen ruimte laten voor uitgavendrift (Le Monde, BNP Paribas). De Spaanse bbp-groei geeft Madrid politieke ruimte. Maar die ruimte wordt smaller als de economie afkoelt en de inkomsten afvlakken, terwijl uitgavenverplichtingen inmiddels op een hoger niveau zijn vastgezet.

Een aantal zaken blijft voorlopig onbevestigd. Uit de beschikbare bronnen blijkt niet of de genoemde 8% nominaal is, voor inflatie is gecorrigeerd, of is berekend volgens de specifieke wettelijke definitie van "meetellende uitgaven". Evenmin is bevestigd of EU-gefinancierde uitgaven of eenmalige posten het cijfer hebben opgedreven. Zolang het volledige nalevingsrapport niet onafhankelijk is doorgelicht, is dit een waarschuwing en geen eindoordeel: de Spaanse groei doet veel werk voor de begroting, en de controleurs hebben dat nu opgemerkt.