Ceuta-aanvraag blijft steken in Brussel

Spanje vroeg op 24 augustus noodsteun van de EU aan voor Ceuta. Ruim een week later kan de Europese Commissie de aanvraag nog altijd niet afhandelen. De reden is prozaïsch, maar niet zonder gevolgen: Madrid heeft de vervolgvragen uit Brussel nog niet beantwoord. De Commissie wil weten wat Spanje precies vergoed wil krijgen en hoe het geld zou worden besteed (El Español, Brussels Signal). Zolang Spanje niet uitlegt waarvoor de cheque bedoeld is, kan Brussel hem niet uitschrijven. Elke week vertraging geeft andere EU-regeringen intussen meer ruimte om Ceuta te behandelen als een risico voor open grenzen in Europa.

Drie geldpotten, één dossier vast in Brussel

In Spaanse en Europese berichtgeving lopen minstens drie geldstromen door elkaar. Voor de analyse moeten die uit elkaar worden gehaald.

De eerste is de eigenlijke EU-noodaanvraag. Die is ingediend onder twee crisisfondsen voor binnenlandse zaken, AMIF en BMVI, bedoeld voor kosten rond asielopvang en grensbeheer (EFE, AMIF Regulation). Het herleidbare bedrag dat aan deze aanvraag hangt, bedraagt meer dan € 32 miljoen (RTVE). Volgens El Mundo zou de Commissie uiteindelijk meer dan € 100 miljoen kunnen toekennen, maar geen van beide partijen heeft een bevestigd totaalbedrag gepubliceerd.

De tweede geldstroom is de Spaanse uitbreiding van het humanitaire krediet voor Ceuta met € 44,51 miljoen, aangekondigd door migratieminister Elma Saiz. Madrid hoopt die deels via Europese mechanismen te financieren (ABC). Dat is wel een Spaanse begrotingsbeslissing, geen Europese toekenning. De derde is het nationale pakket van € 309 miljoen voor Ceuta dat premier Pedro Sánchez door de ministerraad liet goedkeuren (Heraldo). Alleen de eerste pot hangt vast in Brussel.

Waarom Brussel juist nu details wil

De Commissie heeft geen formele checklist gepubliceerd van wat zij nog nodig heeft. Uit het openbare dossier blijkt wel waar de gaten zitten: Spanje moet nog precies aangeven welke uitgaven het wil laten betalen, welke kosten subsidiabel zijn, of die overlappen met nationale uitgaven en wat EU-personeel ter plaatse zou gaan doen (Eleconomista, EUobserver).

Die nadruk op documentatie is geen Brusselse pesterij. Een briefing van het Europees Parlement over de fondsen voor binnenlandse zaken wees op terugkerende problemen met monitoring, datakwaliteit en bestuurlijke capaciteit in lidstaten (European Parliament). Europees noodgeld kan snel worden vrijgemaakt, maar alleen als het papieren spoor klopt.

Bij de afzonderlijke Spaanse aanvraag voor operationele steun speelt hetzelfde. Minister van Binnenlandse Zaken Grande-Marlaska vroeg om 10 extra Frontex Standing Corps-officieren, verlenging van Operatie Minerva, tolken van het EU-Asielagentschap en steun van Europol tegen mensensmokkel (Moncloa). Eurocommissaris Magnus Brunner beloofde op 29 augustus een snel besluit, maar op 3 september waren er nog geen inzetplanning of aankomstdata voor personeel gepubliceerd. De Commissie had al op 6 augustus versterking door Frontex aangeboden, op voorwaarde dat Spanje daar formeel om zou vragen (Commission briefing). Madrid formaliseerde het verzoek pas eind augustus.

De Schengenkosten van wachten

Die vertraging raakt meer dan Spanje alleen. Italië verwees formeel naar Ceuta toen het op 1 augustus tijdelijke grenscontroles opnieuw invoerde op lucht- en zeeroutes vanuit Spanje, en verlengde die vervolgens tot en met 16 september (Commission Schengen register, ANSA). Spanje stelt dat de bijzondere status van Ceuta secundaire migratie naar het vasteland verhindert (Spanish Foreign Ministry). Italië handelde toch. Minister van Binnenlandse Zaken Matteo Piantedosi meldde 3 arrestaties en 21 geweigerde binnenkomsten, al tekenden Italiaanse media aan dat niet viel vast te stellen of de geweigerde personen daadwerkelijk via Ceuta waren gekomen (ANSA).

In Nederland maakten Kamervragen van oppositiepartijen FVD en JA21 van de overplaatsing van minderjarigen uit Ceuta naar het Spaanse vasteland een binnenlands debat over doorreis binnen het Schengengebied, de paspoortvrije reiszone van de EU (NRC).

Spanje zegt dat Ceuta Schengen niet kan bedreigen. Andere lidstaten behandelen de enclave inmiddels alsof dat wel zo is. Brussel kan noodgeld niet goedkeuren op basis van een onvolledig dossier. Hoe langer Madrid wacht met antwoorden, hoe meer andere regeringen de stilte invullen met hun eigen lezing van de crisis.