Spaanse huurders marcheren na stemming in Congress

Het Spaanse parlement stemde op 2 oktober tegen twee woondecreten van de regering. Daarmee vervielen bescheiden nieuwe beschermingen voor huurders (Congress, Irish News). Een dag later gingen huurders in ruim 50 steden en plaatsen de straat op om veel verdergaande maatregelen te eisen (EFE). Premier Pedro Sánchez zit klem: hij is afhankelijk van Junts, een Catalaanse onafhankelijkheidspartij die zelfs tegen de verworpen maatregelen stemde.

In Madrid telde het kantoor van de centrale regering 70.000 demonstranten; de organiserende Tenants' Union sprak van 500.000 (Europa Press, El País). Beide partijen hebben belang bij hun eigen cijfer.

De onvrede bestond al vóór de stemming. Op 23 september werd Maricarmen Abascal, een 87-jarige huurster uit Madrid, uit haar woning gezet. De protesten bij haar huis groeiden uit tot een kamp op de Puerta del Sol, het centrale plein van de stad (Irish Times). Zaterdag had de gemeentelijke woningcorporatie van Madrid ingestemd met haar terugkeer op voorwaarden die vergelijkbaar zijn met die van haar oude huurcontract. Berichten bevestigden niet dat ze alweer in haar woning zat (Público).

Wat huurders verloren

De organisatoren willen dat de huren worden gehalveerd, huurcontracten voor onbepaalde tijd worden aangeboden en huisuitzettingen stoppen. Ook eisen ze de onteigening van woningen van wat zij 'aasgierfondsen' noemen (Demócrata).

De verworpen decreten gingen veel minder ver. De belangrijkste maatregel gaf huurders van wie het contract uiterlijk 31 december 2028 afliep de mogelijkheid om maximaal twee jaar verlenging aan te vragen. Ook beschermde die sommige kwetsbare huishoudens tegen huisuitzetting en beperkte de huurverhogingen tot en met 2027 (Civio).

Beide waren decreetwetten: noodmaatregelen die direct van kracht worden, maar vervallen als het parlement ze niet binnen 30 dagen bekrachtigt (BOE). Ze waren pas sinds respectievelijk 1 en 2 oktober van kracht. Voor huurders die in die dagen verlenging aanvroegen, is de juridische status nu dus onduidelijk (Civio).

Waarom zeven stemmen ertoe deden

Het belangrijkste decreet sneuvelde met 172 tegen 178 stemmen; het decreet over huurverlengingen met 166 tegen 184 (Congress). Junts gaf met zijn zeven afgevaardigden de doorslag bij de eerste stemming. Had de partij zich onthouden, dan was het decreet aangenomen (Infobae).

Junts stelt dat verplichte verlengingen de kosten bij kleine verhuurders leggen. De partij verwijst naar cijfers van de Bank of Spain, de Spaanse centrale bank: in 2021 was 91,9% van de woningen die tegen marktprijzen werden verhuurd eigendom van particulieren (elDiario.es). Volgens Junts zullen eigenaren hun woningen van de markt halen. De partij wil daarom alleen verlengingen die verhuurders vrijwillig toestaan. Het cijfer laat wel zien dat particulieren, en geen bedrijven, het merendeel van de huurwoningen bezitten. Het bewijst niet dat het om kleine verhuurders gaat of dat zij hun woningen van de markt zullen halen.

Zoals we na de stemming al schreven (To Brief), blijft elk voorstel waarmee Junts instemt nog verder achter bij wat de demonstranten eisen.

Een staking zonder datum

De demonstranten in Madrid liepen achter een spandoek met de tekst 'Hacia la huelga general' (op weg naar een algemene staking) (EFE). Valeria Racu, woordvoerder van de Tenants' Union, verwacht dat die er 'binnenkort' komt. Een datum is er niet; het plan hangt af van andere organisaties (Europa Press).

Vooral de steun van CCOO en UGT is nodig, de twee grote Spaanse vakbondscentrales. Zij hebben geen staking uitgeroepen. Wel steunden ze de demonstraties en gaan ze met huurdersorganisaties over een gezamenlijke strategie praten (laSexta). Een algemene staking is een werkonderbreking door werknemers; de vakbondscentrales hebben het bereik om die te organiseren.

Werkgevers zullen zich verzetten. Antonio Garamendi, voorzitter van werkgeversorganisatie CEOE, stelt dat een staking die alleen om huisvesting draait geen arbeidsconflict is. Werkgevers zouden naar de rechter stappen (La Vanguardia). Zijn bezwaar heeft een juridische basis: de Spaanse stakingswet uit 1977 verbiedt werkonderbrekingen die geen verband houden met de beroepsbelangen van werknemers (BOE).

Ierse kranten volgden de demonstraties op de voet, vaak aan de hand van Abascals verhaal (Irish Times, Irish News). De belangstelling komt waarschijnlijk doordat ook buiten Spanje de huurmarkt onder druk staat. Toch zal geen EU-instelling dit conflict beslechten. De EU kan alleen optreden binnen de bevoegdheden die de verdragen haar geven (EUR-Lex). Deze decreten waren Spaans recht, dat in Madrid is vastgesteld en weer ingetrokken.

Daarmee ligt de beslissing weer bij het parlement. De stemming van vrijdag maakt één conclusie duidelijk: Sánchez heeft op dit moment zelfs niet genoeg stemmen voor maatregelen die huurdersorganisaties al te zwak vinden.