Spanje vraagt Frontex-steun voor Ceuta

Spanje heeft op 28 augustus formeel steun gevraagd van EU-agentschappen om de achterstand in de migratieafhandeling in Ceuta weg te werken. Minister van Binnenlandse Zaken Fernando Grande-Marlaska vroeg om drie soorten hulp: grenswachters van Frontex, inlichtingen van Europol over mensensmokkelnetwerken en ondersteuning bij asielgesprekken door het EU-Asielagentschap (RTVE, eldiario.es).

Het verzoek kwam een maand nadat ongeveer 72.000 mensen vanuit Marokko de Spaanse enclave waren binnengekomen (El Español). Duizenden van hen verblijven nog altijd in Ceuta, waar de overvolle opvang heeft geleid tot geweld, geblokkeerde toegang tot voedsel en zaken van seksueel geweld waarbij minderjarigen betrokken zijn, zoals we eerder schreven. Wekenlang behandelde Madrid de crisis als een nationale kwestie, terwijl Brussel hulp aanbood die Spanje nog niet aannam. Die fase is voorbij. Brussel biedt niet langer alleen steun aan, maar bereidt zich voor om mensen en middelen te sturen. Eurocommissaris voor Migratie Magnus Brunner bevestigde op 29 augustus dat de Commissie al aan een antwoord werkte (Notimérica, Morocco World News).

Wat Spanje per agentschap wil

Het verzoek is concreet. Van Frontex (het EU-agentschap voor grens- en kustbewaking) wil Madrid 10 medewerkers uit het permanente korps om de triage te versnellen: het identificeren en indelen van mensen die nog altijd irregulier in Ceuta verblijven. Spanje vroeg ook om verlenging van Operatie Minerva, die tijdens het drukke reisseizoen de havens rond de Straat van Gibraltar bestrijkt, voorbij de geplande einddatum van 2 september. Daarnaast wil Madrid satellietbeelden van EUROSUR bij de grens met Marokko en moet een patrouilleschip van de Guardia Civil onder Frontex-afspraken beschikbaar blijven tot in 2027 (RTVE, El Español).

Van het EU-Asielagentschap (EUAA, dat lidstaten helpt bij de uitvoering van asielprocedures) vroeg Spanje ondersteuning bij interviews en tolken. Omdat de fysieke ruimte in Ceuta beperkt is, kunnen die taken volgens Madrid ook op afstand worden uitgevoerd (Morocco World News). Van Europol (het EU-agentschap voor politiële samenwerking) wil Spanje voortgezette inlichtingensteun over smokkelnetwerken (Heraldo). Madrid herinnerde Brussel er bovendien aan dat het op 24 augustus al om meer dan € 32 miljoen aan noodfinanciering voor migratie had gevraagd, en wil daar snel een besluit over (El Español).

Extra handen, dezelfde bevoegdheid

Daarmee verschuift de juridische verantwoordelijkheid niet van Madrid naar Brussel. Volgens het EU-recht werken Frontex, Europol en het EUAA onder gezag van de gastlidstaat (Frontex-verordening, EUAA-verordening). Spanje blijft dus beslissen wie asiel mag aanvragen, wie wordt vastgehouden en wie wordt teruggestuurd. Frontex kan vliegtuigen en documentkanalen toevoegen voor terugkeer zodra Spanje geldige besluiten heeft genomen, maar het agentschap kan niet zelf bepalen dat een bepaalde persoon moet vertrekken (Terugkeerrichtlijn).

De volgorde doet ertoe: eerst moet iedere persoon worden geïdentificeerd, daarna volgen leeftijds- en kwetsbaarheidsbeoordelingen, toetsing van beschermingsbehoeften, afronding van eventuele asielprocedures en pas daarna de organisatie van terugkeer. EU-agentschappen kunnen elke stap in die keten versnellen. Ze kunnen stappen niet overslaan. De bevindingen van de Europese Ombudsman over EUAA-werk in Griekse hotspots onderstrepen dat punt: ook ondersteunende interviews beïnvloeden uitkomsten wanneer kwetsbaarheden worden gemist (Europese Ombudsman).

De grootste beperking ligt overigens niet in Brussel. Terugkeer hangt af van Marokko: reisdocumenten afgeven, overname accepteren en meewerken aan een veilige overdracht. Geen EU-agentschap kan dat afdwingen. Tien extra Frontex-medewerkers kunnen een verwerkingsrij wegwerken, maar een verwerkte rij zonder Marokkaanse medewerking levert vooral een langere lijst op van terugkeerbesluiten die niet uitvoerbaar zijn.

Schengenpolitiek zonder secundaire beweging

Verschillende EU-regeringen trokken Ceuta al hun binnenlandse migratiedebat in voordat er bewijs was dat mensen naar het noorden trokken. Het Spaanse ministerie van Buitenlandse Zaken zei dat niemand die irregulier was binnengekomen Ceuta had verlaten richting het Spaanse vasteland (Spaans ministerie van Buitenlandse Zaken). De Commissie zei hetzelfde (Euronews).

Dat weerhield Italië er niet van tijdelijke Schengencontroles in te voeren voor aankomsten uit Spanje (Sky TG24), de Deense premier niet van de suggestie dat de EU opschorting van Schengensamenwerking met Spanje moest overwegen (Berlingske), en Frankrijk niet van versterking van de Spaanse grens onder een regime voor binnengrenscontroles dat al sinds 2015 loopt (Public Sénat). In alle drie de gevallen handelde de regering op politiek instinct, niet op gedocumenteerde doorstroom.

Spanje vraagt Brussel om capaciteit, niet om overdracht van soevereine grensbesluiten. Brunner kan tempo organiseren. Hij kan de juridische stappen en de Marokkaanse medewerking die Ceuta vastzetten niet wegwerken.