Spanje schuift kernrekening door

De Spaanse regering heeft de bedrijfsvergunning voor beide reactoren van Almaraz, de grootste kerncentrale van het land, verlengd tot 8 juni 2030 (BOE). Reactor I zou in november 2027 sluiten, reactor II in oktober 2028. Het ministerie voor Ecologische Transitie (MITECO) verwijst naar de onzekerheid op de energiemarkt door het conflict in het Midden-Oosten en de oorlog in Oekraïne (MITECO). Daarmee koopt Spanje op korte termijn goedkopere stroom, maar schuift het de nucleaire uitstap in elkaar: meerdere reactorsluitingen komen nu in dezelfde smalle periode terecht.

Waarom Almaraz de gasrekening drukt

Almaraz telt omdat de centrale groot is. In 2025 produceerde zij 14.752 gigawattuur elektriciteit, ongeveer 7% van de Spaanse stroomproductie en 28,5% van de nucleaire productie van het land (Infobae/EFE, El Periódico de la Energía).

Het effect op de rekening loopt via de Europese groothandelsmarkt voor elektriciteit. Producenten bieden per uur stroom aan; de duurste centrale die nog nodig is om aan de vraag te voldoen, bepaalt de prijs voor iedereen. Is dat een gascentrale, dan zitten gas- en CO2-kosten in de groothandelsprijs. Een groot blok kernstroom duwt gascentrales in meer uren uit de markt, waardoor zij minder vaak de prijs zetten.

Volgens de modellering van MITECO verlaagt het openhouden van Almaraz tot 2030 de gasgestookte stroomproductie met 7% ten opzichte van het Spaanse nationale energieplan, terwijl de productie uit hernieuwbare bronnen slechts 1,4% lager uitvalt (MITECO, EFEverde). Een bedrag per huishouden gaf de regering niet. De logica is wel helder: minder gas in de prijsvormende mix betekent minder blootstelling aan prijspieken zoals in 2022.

De opstopping van 2030

De verlenging beëindigt de Spaanse kernuitstap niet, maar maakt die compacter. Voor het besluit waren de sluitingen gespreid: Almaraz I in 2027, Almaraz II in 2028, daarna andere centrales. Nu komen beide Almaraz-reactoren rond 2030 samen met Ascó I en Cofrentes, waarna Vandellós II en Trillo volgen binnen de deadline van 2035 voor de hele vloot (Euronews, World Nuclear Association).

In plaats van reactor voor reactor te vervangen, krijgt Spanje straks vier sluitingen dicht op elkaar. Dat betekent meer vervangende capaciteit die tegelijk moet worden gebouwd en meer ontmanteling die tegelijk moet worden georganiseerd. Afvalbeheerder Enresa noemde het extra radioactieve afval door de verlenging "onbeduidend" (BOE), maar extra bedrijfsjaren veranderen wel de rekensom van het afvalfonds. De regering heeft niet laten zien hoe Enresa meerdere sluitingen in dezelfde periode moet verwerken. België laat zien dat zulke kosten niet marginaal hoeven te zijn: de verlenging van twee reactoren daar vergde een aansprakelijkheidsdeal van € 15 miljard met exploitant Engie en goedkeuring van de EU voor staatssteun (Reuters). Bij de Spaanse verlenging was van zo'n onderhandeling geen sprake.

Wie wint, wie verliest

De duidelijkste winnaars zijn de ongeveer 3.000 directe en indirecte werknemers van de centrale, plus de economie rond Almaraz in Extremadura (Infobae/EFE, RTVE). De eigenaren, Iberdrola, Endesa en Naturgy, houden inkomsten uit een al afgeschreven installatie, al zegt MITECO dat het de door de energiebedrijven gevraagde belastingverlagingen heeft afgewezen (MITECO, elDiario.es). Gascentrales verliezen draaiuren.

Voor ontwikkelaars van hernieuwbare energie zit de schade subtieler. Als sluitingsdata voor kerncentrales eenmaal kunnen verschuiven, zullen investeerders er rekening mee houden dat dit opnieuw kan gebeuren. Dat maakt langjarige projectbeslissingen lastiger (El Confidencial). Greenpeace noemt een consumentenkost van € 3,831 miljard tot en met 2033; dat is een raming van een actiegroep, geen vaststelling van een toezichthouder (Público).

Portugal deelt met Spanje de MIBEL-groothandelsmarkt voor elektriciteit, waardoor de productie van Almaraz ook invloed kan hebben op Iberische prijzen. De Portugese milieuorganisatie ZERO heeft de regering in Lissabon gevraagd zich tegen de verlenging uit te spreken (Observador). Een publieke analyse die het effect op de Portugese energierekening becijfert, is er overigens niet.

Het argument voor minder gasverbruik tot 2030 is sterk. Moeilijker wordt wat daarna komt: vier reactoren die in korte tijd sluiten, meer vervangende capaciteit die tegelijk nodig is, en een signaal aan investeerders in hernieuwbare energie dat nucleaire deadlines onderhandelbaar zijn. Spanje heeft ademruimte gekocht, geen plan voor de opstopping aan het einde van die periode.