Sulyok tekent einde presidentschap

Tamás Sulyok heeft een grondwetswijziging afgekondigd die zijn eigen presidentschap beëindigt. Het Hongaarse parlement nam de wijziging aan met 139 stemmen tegen 6, waarna Sulyok zijn handtekening zette onder het document dat hem uit zijn ambt zet op de dag nadat het in werking treedt (Telex, Euractiv). De procedure was legaal. De handeling was uitzonderlijk. Europa moet nu beoordelen of premier Péter Magyar de checks-and-balances herstelt, of een nieuwe vorm van meerderheidsmacht normaliseert.

Het instrument en zijn bouwer

De Hongaarse president wordt gekozen door het parlement, niet door de kiezers. Zijn macht volgt dus de parlementaire verhoudingen. Magyars partij TISZA beschikt over een grondwettelijke supermeerderheid, waardoor de uitkomst nooit ter discussie stond. Omdat Magyar de stemmen heeft, draait de echte vraag om het precedent.

De wijziging haalt niet alleen één persoon weg. Zij dwingt ook rechters van het Constitutioneel Hof ouder dan 70 met pensioen, waardoor zetels vrijkomen die in het Orbán-tijdperk zijn gevuld (G4Media). Voor de stemming gaf Magyar Sulyok een ultimatum: tekenen, of een formele afzettingsprocedure tegemoetzien (TVN24).

Sulyok noemde de wijziging "ongekend en beschamend", maar tekende toch. Zijn redenering was dat een grondwettelijke handeling die volgens de juiste parlementaire procedure was aangenomen hem geen juridische grond gaf om te weigeren (Denník N). Hij had de wijziging kunnen voorleggen aan het Constitutioneel Hof, maar alleen voor een procedurele toets. Inhoudelijke toetsing van grondwetswijzigingen werd in 2013 afgeschaft, door de regering-Orbán zelf (Telex).

De ironie zit in de constructie zelf: Magyar breekt Orbáns institutionele systeem af met de supermeerderheidslogica die Orbán heeft uitgevonden. De methode lijkt sterk op de meerderheidsgeleide grondwetspolitiek die hij zegt te willen ontmantelen.

Waarom buurlanden dit anders lezen

In Polen werd de situatie onmiddellijk herkend. De regering van Donald Tusk liep na haar overwinning op PiS tegen vergelijkbare institutionele sloten uit het Orbán-tijdperk aan, maar had geen grondwettelijke meerderheid om die open te breken. Magyar heeft die meerderheid wel en handelt snel. Rzeczpospolita omschreef het als een keuze van kiezers voor "een regimewissel", niet alleen voor een andere regering (Rzeczpospolita). DW waarschuwde dat Hongarije zowel het voordeel van snelheid laat zien als het risico dat snelheid de plaats inneemt van normen (DW).

In Slowakije werd het dilemma het scherpst gesteld. Denník N vroeg of een "bezet" staatsapparaat met buitengewone grondwettelijke middelen kan worden hersteld zonder de meerderheidslogica te herhalen die juist wordt bestreden (Denník N). Ta3 meldde dat critici de wijziging zien als ad-hocregelgeving tegen één specifieke persoon, precies het verwijt dat eerder aan Orbán werd gemaakt (ta3).

Duitstalige media waren minder geïnteresseerd in Sulyok zelf. Voor Berlijn telt vooral of Magyars regering het Hongaarse gedrag in de Raad verandert, waar EU-lidstaten gezamenlijke besluiten nemen en op het terrein van buitenlands beleid vaak unanimiteit nodig is. Boedapest blokkeert al jaren sancties en steun rond Oekraïne. Of dat stopt, is voor Europa een grotere vraag dan wie het presidentschap bekleedt (SRF).

Wat dit niet vrijspeelt

Het vertrek van Sulyok maakt de bevroren EU-middelen voor Hongarije niet los. Het conditionaliteitsbesluit van de Raad uit 2022 schortte 55% van de verplichtingen op onder drie cohesiebeleidsprogramma's, wegens rechtsstatelijke tekortkomingen die de EU-begroting raken (Council of the EU). De Commissie volgt institutionele checks-and-balances als kernonderdeel van de rechtsstaat (European Commission), waardoor de wijziging relevant is voor de Brusselse beoordeling. Maar relevantie is nog geen vrijgaveknop. Aantoonbare hervormingen op het gebied van corruptiebestrijding, transparantie bij aanbestedingen en rechterlijke onafhankelijkheid blijven de voorwaarden.

De wijziging verandert het politieke klimaat in Hongarije, maar niet automatisch het nalevingsdossier in Brussel. De Commissie kan anti-Orbán-intenties niet belonen; zij moet beoordelen of er nu institutionele waarborgen bestaan die er eerder niet waren. Magyar heeft laten zien dat hij het oude systeem kan afbreken. Hij heeft nog niet laten zien dat hij een systeem bouwt dat ook zijn eigen macht begrenst.