Zwitserse gletsjers verliezen 5,5% van hun volume

In hete, droge zomers zijn rivieren die in de Alpen ontspringen afhankelijk van smeltwater: sneeuw die in eerdere winters viel en als ijs werd opgeslagen. Dit jaar putte Zwitserland flink uit die voorraad. In het gletsjerjaar 2025/26 verloren de Zwitserse gletsjers ongeveer 5,5% van hun volume, zo’n 2,5 kubieke kilometer ijs (NZZ). In vijf jaar tijd is bijna 20% verdwenen (GLAMOS/SLF).

De cijfers komen van GLAMOS, het Zwitserse netwerk voor gletsjermetingen, dat samenwerkt met ETH Zurich en de universiteiten van Fribourg en Zurich. Het netwerk publiceerde ze op 1 oktober via de Swiss Academy of Sciences (ETH Zurich). Onderzoekers meten niet elke gletsjer. Ze volgden 23 referentiegletsjers nauwgezet en rekenden de uitkomsten door naar de ongeveer 1.300 gletsjers die Zwitserland nog telt (AFP). Zo geeft een peiling op basis van een zorgvuldige steekproef een beeld van een heel land.

Alleen in 2022 was het verlies als aandeel van het ijs groter: toen ging het om ongeveer 6% (PBS/AP). Gemeten in kubieke kilometers staat 2026 op de derde plaats, na 2022 en 2003 (NZZ). Dat komt doordat er in 2003 meer ijs lag: een kleiner percentage kon toen toch een groter volume betekenen. Op de gletsjers zelf lag het ijsoppervlak gemiddeld 2,5 tot 4 meter lager (University of Fribourg).

Eerst weinig sneeuw, daarna de hitte

Een gletsjer werkt als een spaarrekening: wintersneeuw is de inleg. Overleeft genoeg sneeuw de zomer, dan wordt die geleidelijk samengedrukt tot nieuw ijs.

De winter van 2025/26 was een van de tien sneeuwarmste sinds het begin van de waarnemingen (GLAMOS/SLF). Daardoor begonnen de gletsjers met een kleine inleg aan de zomer. Sneeuw beschermt ze bovendien: het lichte oppervlak kaatst zonlicht terug, terwijl donker ijs het opneemt.

Het sneeuwdek verdween vroeg. In juni was het al versnipperd en in september lag er zelfs op ongeveer 3.500 meter geen sneeuw meer, meldde ETH Zurich. De nulgradengrens, de hoogte waarop de luchttemperatuur nul graden bedraagt, lag volgens hetzelfde persbericht op 76 dagen boven 4.000 meter. Dat betekent dat ongewoon warme lucht een groot deel van de zomer tot hoog in de bergen reikte, aldus de via EurekAlert verspreide versie van het bericht.

Dat patroon komt ook naar voren uit jarenlang Zwitsers meetwerk. Een door vakgenoten beoordeelde studie op basis van dagelijkse gegevens uit 2010 tot en met 2024 liet zien dat sneeuwrijke winters samengingen met meer sneeuwaanwas op gletsjers en hete zomers met groter ijsverlies (The Cryosphere). Dat is het patroon op lange termijn; het verlies van dit jaar is nog niet uitgesplitst naar de magere winter en de hitte.

Wie heeft baat bij het smeltwater, en hoeveel?

Van juli tot september kwam er ongeveer 2,2 biljoen liter smeltwater van de gletsjers (GLAMOS/SLF). Hoeveel dat helpt, hangt af van waar je langs de rivier staat.

Onderzoekers bestudeerden hoe 88 Zwitserse stroomgebieden met gletsjers reageerden op de droogte van 2022. Extra smeltwater vulde bij Porte du Scex tot 70% van het watertekort in de Rhône aan, maar bij Basel hooguit 5% van het tekort in de Rijn (Hydrology and Earth System Sciences). Een stroomgebied omvat al het land dat water naar een bepaald punt van een rivier afvoert, als een trechter. Dicht bij de bergen vormt de gletsjer een groot deel van wat die trechter opvangt. Verder stroomafwaarts, bij Basel, komen veel zijrivieren erbij en wordt het aandeel van de gletsjer kleiner.

Hetzelfde onderzoek liet zien dat het meeste smeltwater in dat droogtejaar afkomstig was van ijs dat voorgoed verdween. In termen van de spaarrekening kregen de rivieren hun water uit de hoofdsom, niet uit de rente.

De studie vergeleek ook de twee hete zomers. In twee derde van de stroomgebieden bereikte in 2022 minder smeltwater de rivieren dan in 2003, hoewel elke vierkante meter gletsjerijs sneller smolt (Hydrology and Earth System Sciences). De voor de hand liggende verklaring is dat er minder ijsoppervlak over was om te smelten, al spelen ook verschillen in het weer tussen beide zomers mee.

De metingen van dit jaar laten zien dat de voorraad verder is geslonken. Hoeveel een rivier in een droge zomer aan gletsjersmelt heeft, hangt af van de afstand tot het ijs; na elk jaar als 2026 is de reserve achter die hulp kleiner.