België zit zonder fregatten

Het Belgische fregat Leopold I ligt volgens Belgische berichtgeving al ongeveer drie weken met een technisch defect in een Amerikaanse haven. Het enige zusterschip, de Louise-Marie, gaat tegelijk gepland onderhoud in. Daardoor zit een NAVO- en EU-lidstaat tijdelijk zonder één inzetbaar hoogwaardig escorteschip. Eén mechanisch probleem heeft de volledige Belgische bijdrage aan collectieve maritieme verdediging op nul gezet.

NAVO en EU vragen om schepen. Lidstaten leveren ze, of niet.

Multinationale taakgroepen van de NAVO ogen als bondgenootschappelijke middelen, maar elk schip blijft eigendom van een nationale marine. De NAVO heeft geen eigen vloot. Het bondgenootschap laat fregatten die lidstaten beschikbaar stellen rouleren in permanente vlootverbanden met hoge gereedheid (NATO MARCOM, NATO). Bij de EU werkt het net zo: operaties zoals ASPIDES, de escorteoperatie in de Rode Zee die commerciële scheepvaart moet beschermen tegen Houthi-aanvallen, draaien volledig op schepen die regeringen besluiten te sturen (Council of the EU, Operation ASPIDES).

De machtsverhouding is eenvoudig. NAVO en EU kunnen coördineren, plannen en verzoeken indienen. Nationale regeringen bezitten de schepen, bepalen onderhoudsschema's, werven bemanningen en sturen de aanschaftrajecten. Als de Belgische marine met twee fregatten terugvalt naar nul, verschijnt er niet vanzelf een vervanger uit het NAVO-hoofdkwartier. Een andere bondgenoot vult het gat, of het gat blijft bestaan.

De Nederlandse koppeling

België en Nederland oefenen niet alleen samen. Onder de commandostructuur van Admiraal Benelux delen beide marines operationele planning en personele ondersteuning (Admiraal Benelux). Ook vervangen ze hun verouderde fregatten samen via één contract met Naval Group (Naval Group).

Die integratie heeft wel een prijs wanneer één partner wegvalt. Nederlandse planners die rekenen op een Belgisch fregat voor gezamenlijke inzet moeten de plek zelf vullen of genoegen nemen met minder aanwezigheid. In Nederlandse parlementaire stukken dook een verwijzing naar de Belgische situatie op; ambtenaren hadden het probleem dus gezien (1848.nl). Er is geen bewijs dat de Nederlandse marine het gat formeel heeft gedicht. Maar gezamenlijk commando werkt alleen als beide partners daadwerkelijk schepen kunnen leveren.

Hetzelfde tekort, maar dan groter

Duitsland laat de aanschafkant van hetzelfde probleem zien. Berlijn schrapte het vastgelopen F126-fregattenprogramma en stapte over op een ontwerp van TKMS, nadat het oorspronkelijke project niet meer leverbaar bleek (Quwa). Volgens een Reuters-bericht wil de NAVO dat Duitsland vier gevechtsschepen voor onderzeebootbestrijding op de hoogste gereedheid houdt (n-tv/Reuters). De eerste leveringen worden niet vóór 2029 verwacht.

Denemarken voelt vooral de vraagkant. Gewapende Russische schepen varen vaak genoeg door Deense zeestraten dat toezicht inmiddels routine is geworden (Tidende). Kopenhagen heeft nieuwe bewakings- en beschermingsvaartuigen besteld, maar de leveringen lopen door tot 2028-2030 (BT).

Het patroon herhaalt zich: de dreiging is er nu, de schepen komen later.

Wie het antwoord moet geven

Dit bewijst niet dat de NAVO door één kapot Belgisch fregat met een onbezet escorteslot zit. Het bondgenootschap is gebouwd op rotatie en kan gaten na verloop van tijd opvangen. De operationele taakverdeling die zou bevestigen of ontkennen dat een toezegging is gemist, is niet openbaar. De marges zijn dun, niet gebroken.

Maar Europa's maritieme verplichtingen lopen sneller op dan de onderhoudskalenders en aanschafsystemen die ze moeten waarmaken. België kan geen enkel fregat inzetten. Duitse onderzeebootbestrijdingsschepen laten nog jaren op zich wachten. Denemarken bestelt rompen die pas aankomen nadat de dreigingen waarvoor ze bedoeld zijn al lang bestaan. De verantwoordelijkheid ligt bij de nationale ministeries van Defensie: regeringen die collectieve toezeggingen ondertekenen en vervolgens te weinig geld vrijmaken, te laat inkopen of het onderhoud niet op orde krijgen voor de schepen die daarvoor nodig zijn.