Litouwen bewaakt energieknooppunten

Litouwse militairen patrouilleren inmiddels bij de lng-terminal van Klaipeda. Letland heeft de beveiliging aangescherpt bij een dam in de Daugava en bij een ondergrondse gasopslag. De Poolse netbeheerder voor gas werkt met verhoogde paraatheid. Estland pleit voor meer crisisvermogen, maar heeft voor zover bekend geen extra bewakers bij energie-installaties geplaatst.

De beveiligingsmaatregelen zijn bevestigd. De aanval waarop zij vooruitlopen niet.

De waarschuwing en de kwetsbaarheid die zij blootlegt

De Litouwse minister van Defensie Robertas Kaunas maakte bekend dat de militaire inlichtingendienst aanwijzingen heeft dat Rusland aanvallen op kritieke infrastructuur in de Baltische staten overweegt. Daarbij zou Moskou mogelijk buitgemaakte of opnieuw opgebouwde drones van Oekraïense makelij gebruiken, zodat brokstukken na een aanval naar Kyiv wijzen in plaats van naar Moskou (LRT, Kyiv Independent). Kaunas hield de waarschuwing wel scherp afgebakend: Litouwen ziet voorbereidend werk, maar heeft geen datum, geen lijst met doelwitten en geen definitief Russisch besluit vastgesteld (Bloomberg).

Het scenario draait om de minuten tussen het waarnemen van een drone en de vraag wie hem heeft gestuurd. Rusland kan onderdelen van Oekraïense drones verzamelen na aanvallen op Russisch grondgebied, die verwerken tot een nieuw wapen tegen NAVO-grondgebied en ter plekke wrakstukken achterlaten die Oekraïens lijken (Euronews, Euromaidan Press). Daarmee koopt Moskou verwarring binnen de NAVO, het militaire bondgenootschap van 32 landen, terwijl hoofdsteden discussiëren over hoeveel bewijs nodig is voordat zij reageren (NV/Reuters).

De NAVO kan radarbeelden delen en gevechtsvliegtuigen laten opstijgen. Elk lid kan overleg binnen het bondgenootschap aanvragen wanneer het zich bedreigd voelt. Maar de collectieve verdediging van artikel 5 vereist politieke overeenstemming dat er sprake is van een gewapende aanval. Wrakstukken alleen zetten dat mechanisme niet in werking (NATO). De bevoegdheid om een drone neer te halen, een aanval toe te schrijven en verder op te schalen blijft nationaal. Elk land beslist volgens eigen regels en in eigen tempo. Juist die ruimte probeert een valsevlagoperatie te benutten.

Vier landen, vier alarmsystemen

De Litouwse reactie is het zichtbaarst. Kaunas ondertekende op 17 juli een bevel om tot en met 19 augustus maximaal 30 militairen in te zetten bij vier locaties: de lng-terminal van Klaipeda, een pijler onder de Baltische gasvoorziening; de LitPol Link, de elektriciteitsverbinding met Polen; en twee energie-installaties in het binnenland die het elektriciteitsnet in balans houden (LRT English). Het patroon is bij alle vier hetzelfde: gasaanvoer, grensoverschrijdende stroom en capaciteit om het net stabiel te houden. Precies de infrastructuur die de Baltische staten buiten Russische afhankelijkheid houdt.

Letland heeft de beveiliging verhoogd bij de Daugavadam bij Riga en de gasopslag van Incukalns (Delfi Latvia). Minister van Defensie Raivis Melnis zei dat Letland geen informatie heeft over voorbereide aanvallen op specifieke Letse doelwitten (la.lv). Een groot deel van de strengere bewaking geldt overigens al sinds de grootschalige Russische invasie van Oekraïne in 2022.

In Polen lopen de maatregelen vooral via bedrijven, niet via één militair bevel. Energieconcern Orlen onderzoekt alternatieve routes voor gasimport, Gaz-System werkt met verhoogde paraatheid en een militaire eenheid is begonnen met de beveiliging van een elektriciteitsverbinding met Oekraïne, die helpt het door oorlog beschadigde Oekraïense net te stabiliseren (Ukrainska Pravda). Polen onderzoekt daarnaast zijn eigen tekortkomingen bij het detecteren van en waarschuwen voor een Russische kruisraket die op 30 juli het Poolse luchtruim doorkruiste (TVN24).

Estland wijkt af. Minister van Binnenlandse Zaken Igor Taro stelt dat de waarschijnlijkste dreigingen niet-militair zijn en dat de Estse crisisvoorbereiding nog niet past bij de veiligheidssituatie (ERR English). In openbare bronnen is geen nieuwe inzet van bewakers rond energie-installaties terug te vinden.

Als de drone echt komt

Roemenië laat zien hoe zo'n moment eruit kan zien. Op 24 juli haalden Roemeense F-16's boven Roemeens grondgebied een Russische drone van het Shahed-type neer (Romania Insider). Daarvoor waren vooraf vastgelegde geweldsinstructies nodig, plus politieke bereidheid om daadwerkelijk te schieten. Zweedse defensieanalisten noemen het Baltische valsevlagscenario in grijzezone-termen "volledig redelijk" (SvD).

Vier NAVO-landen versterken locaties op hun eigen manier, onder hun eigen juridische bevoegdheid en in hun eigen tempo. De NAVO moet duidelijk maken of nationale regels voor het neerhalen van drones en procedures voor toeschrijving al zijn afgestemd voordat een drone bij een energiecentrale aankomt. Anders leert Moskou per locatie hoe breed de ruimte tussen de alarmsystemen van bondgenoten nog is.