Hongarije hervormt voor €16.4 miljard

"title": "Hongarije dient hervormingen in voor € 16,4 miljard aan EU-geld", "dek": "De regering van premier Péter Magyar heeft een anticorruptiepakket van 110 pagina's naar het parlement gestuurd. Daarmee zet Boedapest een belangrijke stap om bevroren herstelgeld vrij te krijgen vóór de deadline van 31 augustus. Het wetsvoorstel geeft de Integriteitsautoriteit meer macht, maar laat cruciale hervormingen van de rechterlijke macht en de media liggen. Voor de Europese Commissie wordt dit een test: geeft zij miljarden vrij terwijl de voorzitter van diezelfde toezichthouder wordt vervolgd voor verduistering en de controle op de besteding onzeker blijft?", "story_glance_bullets": [ "Hongarije diende een wetsvoorstel van 110 pagina's in om 27 EU-mijlpalen te halen en bevroren coronaherstelgeld vrij te krijgen", "De regering moet alle hervormingen vóór 31 augustus aannemen, anders vervalt toegang tot € 16,4 miljard aan financiering", "Het pakket geeft de Integriteitsautoriteit macht over aanbestedingen, maar bevat geen waarborgen voor rechterlijke onafhankelijkheid en mediavrijheid", "Juist op de dag van indiening klaagde het Openbaar Ministerie de voorzitter van de Integriteitsautoriteit aan voor verduistering", "De doorsluising van € 3,5 miljard via de Hongaarse staatsontwikkelingsbank kan het directe toezicht van de Europese Commissie beperken" ] } }

De nieuwe Hongaarse regering heeft op 9 juni een anticorruptiepakket van 110 pagina's ingediend bij het parlement (24.hu). Het is de eerste concrete uitwerking van het voorwaardenakkoord van 29 mei tussen premier Péter Magyar en Commissievoorzitter Von der Leyen. Volgens dat akkoord moet Hongarije 27 hervormingsmijlpalen halen om € 16,4 miljard vrij te krijgen uit de Recovery and Resilience Facility (RRF), het Europese investeringsfonds van na de pandemie. De harde deadline is 31 augustus; daarna vervalt niet-uitgegeven RRF-geld. De Commissie heeft overigens vaker geld vrijgegeven zodra regeringen wetten aannamen, zonder eerst vast te stellen of die wetten ook werkelijk iets veranderden.

What the bill covers, and what it avoids

Het pakket draait om de Hongaarse Integriteitsautoriteit, de door de EU geëiste anticorruptiewaakhond. Die autoriteit krijgt de bevoegdheid om in te grijpen wanneer aanklagers corruptiezaken laten liggen en om verdachte aanbestedingscontracten te schorsen (DW). Ook begint het wetsvoorstel met de ontmanteling van de publieke stichtingen uit het Orbán-tijdperk, waarmee universiteiten en staatsbezit onder politiek benoemde besturen werden geplaatst.

Wat ontbreekt in de 110 pagina's: hervormingen voor rechterlijke onafhankelijkheid, autonomie van het Openbaar Ministerie en bescherming van mediavrijheid. Dat waren wel punten in de oorspronkelijke EU-voorwaarden. Op de dag dat het pakket werd ingediend, klaagde het Openbaar Ministerie bovendien Biró Ferenc aan, de voorzitter van de Integriteitsautoriteit zelf, wegens verduistering met ongeveer € 350.000 aan schade. Die timing tast precies de instelling aan die het wetsvoorstel sterker moet maken.

The Commission keeps paying before checking

In 2024 gaf de Commissie de bevroren miljarden voor Polen vrij na de verkiezing van Donald Tusk, nog voordat de hervormingen van de rechterlijke macht waren aangenomen. President Nawrocki sprak later zijn veto uit over die hervormingen. In december 2023 ontdooide de Commissie € 10,2 miljard voor het Hongarije van Orbán, enkele dagen vóór een stemming over toetredingsonderhandelingen met Oekraïne die Boedapest had gedreigd te blokkeren.

Advocaat-generaal Ćapeta, de hoogste juridische adviseur van het Hof van Justitie van de EU, concludeerde later dat de Commissie die middelen in 2023 nooit had mogen vrijgeven, omdat de rechtsstaatvoorwaarden niet daadwerkelijk waren vervuld. In zaak C-225/24, aangespannen door het Europees Parlement om het besluit nietig te laten verklaren, stelde zij een bindende norm voor: de Commissie moet effectieve uitvoering aantonen voordat zij uitbetaalt. Het Hof heeft nog geen uitspraak gedaan. Volgt het de redenering van de advocaat-generaal, dan krijgt elke toekomstige vrijgave onder conditionaliteit een rechterlijke toets op feitelijke werking. Een arrest wordt eind 2026 verwacht.

Duitsland laat zien waar de breuklijn in de Raad loopt, waar de regeringen van de lidstaten EU-besluiten uitonderhandelen. Bondskanselier Merz prees publiekelijk Magyars "nieuwe start". Tegelijk hoort Berlijn bij een groep van zes lidstaten, samen met Zweden, Oostenrijk, Finland, Nederland en Estland, die aandringt op strikte handhaving van conditionaliteit. Duitsland zit daarmee tussen de budgettaire haviken en de politieke opluchting over het vertrek van Orbán. Duitse juristen hebben gewaarschuwd dat de Commissie het Poolse patroon dreigt te herhalen.

Where oversight disappears

Ongeveer € 3,5 miljard aan RRF-geld gaat als blokkapitaal naar de Hongaarse staatsontwikkelingsbank MFB, die het vervolgens doorleent aan bedrijven en woningbouwprojecten. Commissieambtenaren waarschuwden in mei dat deze route het toezicht van de Commissie op de besteding "aanzienlijk zou verminderen". Zodra het geld bij MFB binnen is, verliest Brussel controle per project en moet het vertrouwen op Hongaarse auditstructuren die onder Orbán zijn gebouwd.

Om alle mijlpalen vóór de deadline te halen, stelde Tisza, de partij van Magyar, voor om het maximumaantal versnelde parlementaire procedures te verhogen van zes naar vijftien per halfjaar. Tisza bezit ongeveer 71% van de parlementszetels en heeft geen steun van de oppositie nodig. Het zijn wel dezelfde noodinstrumenten waarmee Orbán grondwetswijzigingen door het parlement duwde.

De Commissie heeft niet gepubliceerd welke mijlpalen zij al als gehaald beschouwt. Volgens de FAZ kon niemand in Brussel het exacte aantal noemen. Nog eens € 530 miljoen blijft bevroren vanwege geschillen over LGBTQ+-rechten en asielbeleid, buiten het akkoord van 29 mei om. Slowakije, dat op dit moment zijn eigen anticorruptie-instellingen afbouwt terwijl Hongarije nieuwe optuigt, wordt de scherpste test voor het systeem: kan de EU onderscheid maken tussen landen die tegengestelde kanten op bewegen, of blijft conditionaliteit vooral een politiek gebaar in juridisch papier?