Handelaren boeken Oekraïense gasroute

Griekenland, Bulgarije, Roemenië en Moldavië hebben een pijplijnroute opgetuigd om vloeibaar aardgas naar Oekraïne te brengen. Handelaren reserveren capaciteit langs dat traject. Maar het openbare bewijs laat vooral zien dat de leidingen technisch bruikbaar zijn, niet dat er deze winter ook gas in Oekraïense opslag terechtkomt.

Gereserveerde leidingen, ontbrekende contracten

Lng komt aan bij Griekse terminals, gaat het pijpleidingnet van DESFA in, de Griekse gasnetbeheerder, steekt door naar Bulgarije, loopt via Roemenië en bereikt Oekraïne via Moldavië (European Commission). Elk land beheert zijn eigen net, stelt zijn eigen tarieven vast en valt onder zijn eigen toezichthouder. Het CESEC-platform van de Europese Commissie, een regionaal energieoverleg voor Midden- en Zuidoost-Europa, coördineert de operatie. Het koopt geen gas, bepaalt geen grenstarieven en kan niemand dwingen daadwerkelijk te leveren.

Het sterkste signaal dat dit meer is dan een politieke kaart, komt van de Grieks-Bulgaarse grens bij Sidirokastro. Handelaren hebben 46% van de beschikbare exportcapaciteit geboekt voor de gasjaren 2026/27 tot en met 2029/30, met sommige reserveringen die doorlopen tot 2040/41 (Logos Press, Euro2day). Handelaren leggen grensoverschrijdende pijplijnruimte voor meerdere jaren niet vast als decorstuk. Aan de aanbodkant verwerkte DESFA in de eerste helft van 2026 18,61 TWh lng, terwijl de terminal van Alexandroupolis zijn volumes op jaarbasis ruim verdrievoudigde (Powergame).

Alle harde gegevens houden op vóór de Oekraïense grens. Gereserveerde capaciteit laat zien dat handelaren de optie willen hebben om gas naar het noorden te sturen. Volgens Model Diplomat is er geen openbaar document waaruit blijkt wie ladingen voor Oekraïne heeft gecontracteerd, tegen welke prijs, of op welke dagen de gasstromen moeten lopen. Het Roemeense Transgaz meldt 1,5 miljard m³ per jaar aan bidirectionele capaciteit met Bulgarije, maar voor de Moldavische of Oekraïense uitgang bestaat geen vergelijkbaar cijfer (BVB/Transgaz).

Wintereconomie blijft gunstiger voor de aan Rusland gekoppelde route

De kalender maakt de belofte kleiner. De eigen Bulgaarse capaciteitsuitbreidingen aan de Griekse en Roemeense grens staan gepland voor eind 2026. Deze winter draait dus op bestaande leidingen, niet op de voorziene uitbreiding (Economic.bg). De grotere opwaardering van de corridor, van ongeveer 5 naar 9,4 miljard m³ per jaar, is voorlopig een financieringstoezegging, geen beschikbare capaciteit (Jurnalul).

Kosten zijn de minder zichtbare beperking. De route werd commercieel pas denkbaar nadat netbeheerders afzonderlijke grensovergangen bundelden in één boekingsproduct met lagere tarieven. Daardoor kan een handelaar Grieks-Roemeense capaciteit in één transactie reserveren, in plaats van drie aparte grenstarieven uit te onderhandelen (Economica). Vallen die kortingen bij één grens weg, dan kunnen handelaren hun reserveringen behouden en toch afzien van fysieke levering.

Bulgarije laat zien hoe dat risico eruitziet. Bulgargaz gebruikte in 2025 slechts ongeveer 23% van zijn gecontracteerde capaciteit op de Turkse route en bleef zitten met hoge kosten voor het ongebruikte deel (Novinite). Betalen voor leidingen die je niet vult, is een waarschuwing, geen verkoopargument.

Het lng uit de corridor concurreert bovendien met TurkStream, de pijpleiding die Russisch gas via Turkije naar Zuidoost-Europa brengt. Die route vermijdt de kosten van vloeibaarmaking en hervergassing die in het nieuwe traject zitten ingebakken. De Vertical Corridor wint alleen als kopers bereid zijn een diversificatiepremie te betalen. Griekenland, Bulgarije en Roemenië krijgen elk een andere beloning voor die gok: hubstatus, doorvoervergoedingen en toekomstige onderhandelingsmacht zodra het Roemeense gasveld Neptun Deep rond 2027 gaat produceren (Economica). Hongarije en Slowakije, buiten de fysieke route, gebruiken de winterse energieonrust intussen om concessies af te dwingen op sancties en leveringen. Dat bewijst wel dat goedkopere, aan Rusland gekoppelde alternatieven de politiek nog steeds bepalen (Topky).

Oekraïne krijgt een optie, geen garantie. De route werkt, handelaren hebben ruimte gereserveerd en regeringen hebben hun steun uitgesproken. Wat ontbreekt, is leveringsbewijs: contracten met namen, dagelijkse nominaties voor gasstromen, geleverde prijzen. Zolang verladers en kopers niet even luid spreken als regeringen, kan de Vertical Gas Corridor gas naar Oekraïne brengen, maar heeft hij nog niet laten zien dat dit ook gebeurt.