Trump opent eigen Oekraïnekanaal

Op 5 juli sprak Donald Trump afzonderlijk met Vladimir Poetin en Volodymyr Zelensky, twee dagen voordat de NAVO-leiders in Ankara bijeen zouden komen. Er kwam geen gezamenlijke verklaring, geen bevestigde volgorde van de gesprekken en geen gedeelde lezing van wat er is besproken (Le Monde, ZEIT). Tweeëndertig geallieerde delegaties beginnen daardoor aan een top waar de Amerikaanse president net een eigen kanaal heeft geopend met beide partijen in de oorlog.

Wat de telefoontjes wel en niet veranderden

Per telefoon kon Trump het NAVO-beleid niet herschrijven. Secretaris-generaal Mark Rutte had de agenda voor Ankara wekenlang versmald tot defensie-uitgaven, wapen- en munitieproductie en steun aan Oekraïne (NATO). NAVO-gezanten hadden de slotverklaring bovendien al uitonderhandeld voordat de regeringsleiders arriveerden (Euronews). Trump kan bondgenoten onder druk zetten, maar hij kan in zijn eentje niet de afgesproken NAVO-lijn veranderen.

Wat hij wel veranderde, was de politieke sfeer. De details over het gesprek met Poetin, dat naar verluidt ongeveer 90 minuten duurde, komen uit de briefing van Kremlinadviseur Joeri Oesjakov. Dat is dus de lezing van Moskou, geen geverifieerd verslag (n-tv). De bondgenoten kwamen in Ankara aan met de wetenschap dat zij vooraf afgesproken toezeggingen over artikel 5, defensie-uitgaven en Oekraïne moesten verdedigen. Aan de andere kant van de tafel zat intussen een president die net met beide oorlogvoerende partijen had gesproken.

Daarmee legden de telefoontjes één vraag op tafel: zijn het geld, de luchtverdedigingssystemen en de productiecontracten achter die toezeggingen concreet genoeg om te voorkomen dat een zijlijn met Poetin ze alsnog uitholt?

Hoe Europa reageerde

De Europese reacties liepen niet uiteen naar mate van paniek, maar naar wat elke hoofdstad uit Ankara nodig heeft.

Polen dekt zich op drie fronten in. De belangrijkste eis van Warschau is een permanente Amerikaanse troepenaanwezigheid op Pools grondgebied (Wprost, gov.pl). Tegelijk droeg premier Donald Tusk zijn delegatie op voorzichtig te zijn met verdere financiële verplichtingen voor Oekraïne, omdat Polen al een bijzondere last draagt bij de bescherming van de oostgrens van de EU (RMF24). Warschau zegt niet dat er minder voor Oekraïne moet gebeuren. Het verzet zich wel tegen de rol van onbeperkte betaler, terwijl Polen al fungeert als de belangrijkste logistieke corridor richting het oosten.

Duitsland antwoordde met geld. Bondskanselier Friedrich Merz herhaalde dat Oekraïne op Berlijn kan rekenen, vooral op het gebied van luchtverdediging (Handelsblatt). Berlijn drong aan op een steunpakket voor de langere termijn. Volgens FAZ zou het grootste deel van de extra financiering waarschijnlijk bij Duitsland terechtkomen. De redenering is helder: maak geallieerde steun financieel zo bindend dat geen bilateraal telefoongesprek haar kan terugdraaien.

Frankrijk trok een formele grens. In een gezamenlijke Frans-Duits-Brits-Oekraïense verklaring van 7 juni staat dat elk onderdeel van een regeling dat de EU of de NAVO raakt, moet worden goedgekeurd door de lidstaten of bondgenoten (Élysée). In gewone taal: Washington kan Europese of geallieerde belangen niet wegonderhandelen in een akkoord met Moskou. Macron aanvaardt dat Trumps kanaal naar Poetin nuttig kan zijn, maar alleen met Oekraïense betrokkenheid en Europese instemming als begrenzing.

Finland en Zweden maakten het sterkste argument om Trumps toegang tot Moskou niet alleen als risico, maar ook als instrument te zien. President Alexander Stubb heeft betoogd dat alleen Trump Poetin naar de onderhandelingstafel kan dwingen (Yle). De Zweedse premier Ulf Kristersson stelde drie voorwaarden: meer Europese defensieverantwoordelijkheid, sterkere wapenproductie en blijvende steun aan Oekraïne (GP). Beide landen bekijken Oekraïne door de lens van de veiligheid rond de Oostzee. Als de geallieerde steun verzwakt, verschuift immers ook de militaire balans rond Rusland in Noord-Europa.

De uitvoeringstest

De telefoontjes veranderden de politieke sfeer rond de top, niet de feitelijke NAVO-besluiten. Er is geen hulppakket zichtbaar aangepast. Er is geen gezamenlijk Amerikaans-Russisch-Oekraïens verslag gepubliceerd. Alle Europese posities komen uit bij hetzelfde praktische antwoord: leg toezeggingen zo concreet vast dat geen telefoontje ze kan loswrikken. Of de beloofde luchtverdedigingssystemen ook echt worden geleverd, de productiecontracten worden getekend en het geld gaat stromen, is de vraag die deze regeringen nu aan hun eigen kiezers moeten beantwoorden.