Trump-plan voor Russisch gas botst op EU-verbod

De gezanten van Donald Trump, Steve Witkoff en Jared Kushner, drongen er bij Oekraïne op aan te overwegen de pijpleidingen waardoor vroeger Russisch gas naar Europa stroomde weer te openen. Dat zou volgens The New York Times als stimulans kunnen dienen bij een vredesregeling. De EU heeft het einde van die handel intussen al wettelijk vastgelegd. Nieuwe contracten voor Russisch gas zijn verboden; de bestaande lopen volgens een vast tijdschema af. Washington kan het voorstel op tafel leggen, maar alleen Europese instellingen bepalen of bedrijven in Europa dat gas mogen inkopen.

The New York Times baseert zich op niet bij naam genoemde mensen die bij de gesprekken betrokken waren. Zij beschrijven overleg met Volodymyr Zelensky in Kyiv in september en met Oekraïense en Europese functionarissen in Miami begin oktober (New York Times). Het artikel noemt geen volume, pijpleiding, afnemer of tijdschema.

De officiële reacties bleven vaag. Het Witte Huis zei alleen dat het aan een vredesplan werkte met economische prikkels voor beide partijen. Kremlinwoordvoerder Dmitry Peskov noemde hernieuwde energiesamenwerking gunstig voor Rusland en mogelijk ook voor Europa (New York Times). Europese functionarissen zouden volgens hetzelfde bericht afwijzend hebben gereageerd.

De Duitse omroep n-tv meldde dat de veiligheidsadviseur van bondskanselier Friedrich Merz het voorstel scherp bekritiseerde. Dat is een weergave van de gesprekken; Berlijn heeft zich zelf niet officieel uitgesproken.

Noch Zelensky, noch de Europese Commissie heeft zich publiekelijk over het voorstel uitgesproken. Het volgt op Trumps besluit nieuwe Amerikaanse sancties tegen inkomsten uit Russische energie-export op te schorten, vlak voordat ze van kracht zouden worden (To Brief).

De wet is al van kracht

De hoofdregel is eenvoudig: Europa mag geen nieuwe contracten voor Russisch gas sluiten, ongeacht of het via een pijpleiding komt of als vloeibaar gemaakt gas per tanker wordt aangevoerd. Bestaande contracten hebben een einddatum gekregen. Verordening (EU) 2026/261 geldt sinds 3 februari rechtstreeks in alle lidstaten. Contracten die na 17 juni 2025 zijn gesloten, krijgen geen overgangsperiode; de laatste langlopende contracten voor pijpleidinggas lopen op 30 september 2027 af (EUR-Lex).

Een deel van het Russische gas stroomt dus nog legaal naar Europa. Onder oude contracten werd in 2025 36 miljard kubieke meter gas geleverd, 12% van de EU-gasinvoer. Het ging vooral om gas dat via de TurkStream-pijpleiding naar Zuidoost-Europa kwam (European Commission). Die contracten lopen immers af. Voor extra gas in een vredesregeling zouden nieuwe contracten nodig zijn, precies het soort contracten dat de wet verbiedt.

Om de wet te wijzigen, moeten drie instellingen in actie komen. De Commissie, het uitvoerende orgaan van de EU, moet een wijziging voorstellen. Zowel het Europees Parlement als de Raad van de EU, waarin de nationale regeringen stemmen, moeten die vervolgens goedkeuren.

Beide instellingen kozen dit jaar voor het verbod. In januari steunden 24 regeringen het; Hongarije en Slowakije stemden tegen en Bulgarije onthield zich (Council of the EU). De stemming verliep volgens de regels voor een gekwalificeerde meerderheid. Geen enkel land kan een besluit dan in zijn eentje blokkeren, dus de twee tegenstemmers konden het verbod niet tegenhouden. Het Parlement keurde het verbod goed met 500 stemmen voor en 120 tegen (European Parliament).

De wet laat één beperkte opening. Bij een officieel afgekondigde gasleveringsnoodtoestand kan de Commissie het verbod telkens voor maximaal vier weken opschorten, en alleen voor kortlopende contracten (EUR-Lex). Die bepaling is bedoeld voor een leveringscrisis. Structurele import die in een vredesakkoord wordt vastgelegd, valt er niet onder.

Wie zou het gas kopen?

Ook voor het heropenen van de pijpleidingen is een afnemer nodig, maar de voormalige Europese klanten zijn inmiddels afgehaakt. Het Oostenrijkse energiebedrijf OMV beëindigde in december 2024 zijn leveringscontract met Gazprom Export. Dat contract zou oorspronkelijk tot 2040 lopen (OMV).

Een hervatting vergt dus een leveringscontract met Rusland, een doorvoerovereenkomst met Kyiv, gereserveerde capaciteit in de pijpleidingen en een Europees bedrijf dat wil tekenen. Dat bedrijf zou een contract sluiten van precies het soort dat de verordening verbiedt.

De kosten en baten zouden ongelijk neerslaan. Kyiv kan doorvoerrechten verdienen en Moskou zou inkomsten uit gasexport terugwinnen. Europa haalt daarmee de afhankelijkheid terug waar het jarenlang tijd en geld aan heeft besteed om ervan af te komen. De Duitse netwerktoezichthouder heeft vastgelegd hoe Rusland de leveringen via Nord Stream in 2022 stapsgewijs terugschroefde en daarna volledig stopzette (Bundesnetzagentur).

Vooralsnog gaat het volgens de berichtgeving om een Amerikaans onderhandelingsidee zonder bij naam genoemde Europese afnemer en zonder plan om de EU-wetgeving te wijzigen. De bevoegdheid om het voorstel werkelijkheid te maken ligt bij de Commissie, het Parlement en de Raad van de EU. Geen van die instellingen heeft gevraagd om dat te doen.