Turkije betwist kabelonderzoek bij Cyprus en Griekse oefening

Turkije reageerde op 16 oktober vanuit zijn station in Antalya met tegenmeldingen op twee maritieme veiligheidswaarschuwingen (Politis). Geen van beide waarschuwingen gaat over de Great Sea Interconnector, de door de EU gesteunde elektriciteitskabel tussen Griekenland en Cyprus. De volgende besluiten over dat project liggen bij Griekse en Cypriotische functionarissen.

Twee waarschuwingen, twee Turkse tegenmeldingen

De Cypriotische waarschuwing MA37-302/26 kondigt aan dat het schip Kobi Ruegg van 21 oktober tot 2 november bodemonderzoek uitvoert voor een datakabelsysteem (SeaLagom). Het gaat om een telecomproject, niet om de elektriciteitsverbinding.

In reactie daarop verwees Turkije in melding 1020/26 naar de waarschuwing. Ankara stelde dat het gebied op het Turkse continentaal plat ligt en betwistte het recht van Larnaca om überhaupt waarschuwingen uit te zenden (Naftemporiki). Het continentaal plat is de zeebodem die vanaf de kust doorloopt en waarover een staat exclusieve rechten heeft om grondstoffen te onderzoeken. Ankara beroept zich daarop om zeggenschap te claimen over onderzoek op die zeebodem.

Een aanspraak op de zeebodem bepaalt overigens niet welk station veiligheidswaarschuwingen voor passerende schepen uitzendt. Volgens Naftemporiki noemde de Turkse melding geen schip, stelde zij geen andere route voor en sommeerde zij niemand het gebied te verlaten.

De Griekse waarschuwing, uitgegeven vanuit Heraklion, gold voor een marineoefening ten zuiden van het eiland Kastellorizo op 19 oktober. In melding 1018/26 herhaalde Turkije de tijden en gebieden. Alleen de claim veranderde: volgens Ankara is Antalya het bevoegde station, niet Heraklion (To Vima).

Wat een tegenmelding wel en niet doet

Deze meldingen zijn NAVTEX-berichten: gestandaardiseerde radio-uitzendingen die schepen waarschuwen voor gevaren zoals oefeningen of onderzoekswerk. De dekkingsgebieden regelen waar waarschuwingen worden verspreid; het zijn geen kaarten van soevereiniteit (IMO). Een tegenmelding trekt niets in, verleent geen vergunning en legt geen grens vast. Ze registreert een aanspraak.

Die aanspraak is wel degelijk inhoudelijk. Ankara claimt rechten op het gebied waar Cyprus onderzoek wil doen, waardoor het geschil verder gaat dan de radio-uitzendingen. De meldingen laten tegelijk iets beperkters zien: Turkije betwist de bevoegdheid van Griekenland en Cyprus, maar roept geen enkel schip op te vertrekken.

De twee partijen beroepen zich op verschillende regels. Griekenland en Cyprus zijn partij bij het VN-Zeerechtverdrag, het internationale verdrag dat de maritieme zones afbakent; Turkije is dat niet (UN Treaty Collection). Athene stelt dat eilanden volwaardige maritieme zones opleveren. Ankara betoogde in een brief aan de VN dat eilanden voor de Turkse kust minder zwaar moeten wegen en dat Cyprus niet zonder instemming van de Turks-Cyprioten kan optreden (UN letter).

De stroomkabel wacht op Athene en Nicosia

De Great Sea Interconnector moet een einde maken aan het isolement van het Cypriotische elektriciteitsnet. Een document van de Europese Commissie uit 2025 vermeldde € 645,2 miljoen aan EU-steun voor de werkzaamheden (EUR-Lex).

Voor het onderzoek naar de stroomkabel wordt een ander schip gebruikt: de onder Franse vlag varende Abeille Marengo. Op 14 oktober publiceerde de Griekse kustwacht een aanvraag voor een vrijstelling die de inzet van het schip mogelijk maakt (Hellenic Coast Guard). In het openbare dossier staat de aanvraag, maar geen besluit.

De andere stap ligt bij Cyprus. Energieminister Michalis Damianos zei dat hij binnen twee tot drie weken een onderzoekswaarschuwing voor de stroomkabel verwachtte. Hij koppelde een Cypriotische betaling van € 25 miljoen aan het uitgeven van die waarschuwing (Politis).

Het project kreeg eerder met Turkse bezwaren te maken. In 2024 voltooide onderzoeksschip Ievoli Relume ondanks die bezwaren het geplande werk tussen de Griekse eilanden Kasos en Karpathos (ADMIE). Dat betrof één deel van de route tussen twee Griekse eilanden en zegt weinig over het verloop van werkzaamheden dichter bij Cyprus.

De Turkse meldingen van deze week leggen twee bezwaren vast: wie in deze wateren waarschuwingen mag uitzenden en of onderzoek mag plaatsvinden op wat Ankara zijn zeebodem noemt. Geen van beide riep een schip op te vertrekken. De volgende gedocumenteerde stappen voor de stroomkabel, een Griekse vrijstelling en een Cypriotische onderzoekswaarschuwing, hangen af van Athene en Nicosia. De uitzendingen laten niet zien hoe Turkije zal reageren zodra een schip daadwerkelijk op zee aan het werk gaat. Wie deze uitwisseling nu al presenteert als een conflict over de EU-gefinancierde kabel, verbindt Europees geld aan een geschil over een commerciële datakabel.