Turkije verankert betwiste maritieme claims terwijl Europese mogendheden nieuwe defensiedeals sluiten

Turkije wil van vrijwel elke betwiste zeegrens in de Egeïsche Zee en de oostelijke Middellandse Zee binnenlands recht maken. Terwijl Ankara die stap voorbereidt, vlogen drie van Europa's grootste economieën de afgelopen twee weken juist naar Turkije om defensiedeals te sluiten.

Het ontwerp voor een maritieme "kaderwet", dat naar verwachting na 31 mei naar het Turkse parlement gaat, legt de casus belli-dreiging uit 1995 tegen uitbreiding van Griekse territoriale wateren vast, ontneemt betwiste Egeïsche eilanden maritieme rechten door ze als "grijze zones" aan te merken, en geeft de president de bevoegdheid om zonder verdere parlementaire goedkeuring zeegebieden met een "speciale status" af te kondigen (Ethnos, Protothema). Turkije heeft UNCLOS nooit ondertekend, het VN-zeerechtverdrag dat wereldwijd de regels voor zeegrenzen vastlegt. Daardoor ontbreekt zelfs een gedeeld juridisch kader waarmee Brussel Ankara's claims kan bestrijden (Libre).

De wapenbazaar

In de twee weken voor die deadline verdiepten drie van Europa's grootste economieën hun defensierelatie met Turkije.

België stuurde van 10 tot en met 14 mei een 428-koppige handelsdelegatie onder leiding van koningin Mathilde naar Ankara en Istanbul. Defensieminister Theo Francken tekende negen defensieakkoorden, toonde interesse in Turkse drones en noemde Turkije "een rolmodel" voor Europese defensiemodernisering (Yeni Safak, BusinessAM). Francken sprak zich ook uit voor toelating van Turkije tot SAFE, Security Action for Europe, het EU-financieringsinstrument van € 150 miljard voor defensie. Griekenland en Cyprus blokkeerden Turkse deelname aan SAFE in oktober 2025 met hun veto. België wil dat besluit nu terugdraaien (Daily Sabah).

Het Franse Safran Electronics tekende op 12 mei in Istanbul een strategisch partnerschap met Baykar, de belangrijkste Turkse dronebouwer. De overeenkomst vervangt Canadese sensoren op de TB2-drone door Franse richtsystemen, waardoor Baykar minder afhankelijk wordt van westerse exportbeperkingen (Opex360). Drie weken eerder stond Emmanuel Macron nog in Athene, waar hij de wederzijdse defensieclausule tussen Frankrijk en Griekenland "onaantastbaar" noemde en de Franse nucleaire paraplu over Grieks grondgebied uitbreidde (Le Figaro). Parijs belooft dus Griekenland te verdedigen en levert tegelijk technologie aan het land dat Griekenland bedreigt.

Duitsland hervatte op 18 mei de Strategische Dialoog met Turkije, voor het eerst sinds 2014, en onderzoekt ondertussen Turkse langeafstandsraketten als mogelijke vervanger voor de Tomahawk (KAS). Ook Berlijn steunt opname van Turkije in SAFE.

Waarom Europa niet kan reageren

De EU heeft formeel instrumenten om soevereiniteitsconflicten rond eigen lidstaten aan te pakken: een gericht sanctiekader uit 2019, de bevroren modernisering van de douane-unie en druk via pretoetredingssteun. Tegen Turkije werken die instrumenten nauwelijks.

Sancties vereisen unanimiteit in de Raad, waar alle 27 regeringen moeten instemmen en dus één land genoeg is om te blokkeren. Hongarije heeft Turkije-gerelateerde maatregelen eerder tegengehouden. Bulgarije en Roemenië, afhankelijk van Turkse samenwerking in de Zwarte Zee, mijden confrontatie. De migratiedeal tussen de EU en Turkije uit 2016, waaronder Ankara ongeveer 3,9 miljoen Syrische vluchtelingen opvangt, geeft Turkije bovendien structurele hefboomwerking. Wie Ankara sanctioneert, riskeert immers een migratiecrisis aan Europa's zuidoostgrens (CER, Verfassungsblog).

Griekenland en Cyprus houden één instrument over: hun veto. Daarmee blokkeerden zij Turkije in SAFE en houden zij de gesprekken over modernisering van de douane-unie bevroren. Zo'n veto voorkomt voordelen, maar legt geen kosten op. Turkije verloor in oktober 2025 toegang tot SAFE; sindsdien heeft Ankara geen enkele maritieme claim aangepast.

De coalitie die dat veto wil terugdraaien, groeit. België, Duitsland, Italië, Spanje, Hongarije en Polen zijn allemaal voor Turkse deelname aan SAFE en presenteren dat als NAVO-logica, niet als concessie aan Ankara. De landen die Turkse wapens kopen, zijn dus dezelfde landen die Turkije toegang willen geven tot Europees defensiegeld.

Het NAVO-schild

Athene houdt vol dat de Turkse kaderwet onder internationaal recht "geen rechtsgevolg" heeft. De Griekse regeringswoordvoerder Pavlos Marinakis noemde de wet binnenlands politiek theater (Ethnos). Maar Turkije bouwt wel aan een binnenlandse juridische machtiging voor toekomstig optreden in betwiste wateren. Als de wet eenmaal is aangenomen, is daarvoor geen nieuwe parlementaire goedkeuring meer nodig.

De NAVO-top in Ankara op 7 en 8 juli komt enkele weken na de verwachte aanname van de wet. Geen enkele EU-lidstaat zal op dat moment openlijk willen botsen met het gastland. Turkije legt zijn maritieme claims vast in wetgeving en ontvangt daarna het bondgenootschap dat Europa in de praktijk afremt. De timing van de top werkt zo als schild.