Twaalf landen eisen groter koolstoffonds na 2030

Polen sorteert vroeg voor op de volgende strijd over Europees transitiegeld. Twaalf regeringen willen dat het Moderniseringsfonds ook na 2030 blijft bestaan en groter wordt. Polen, Tsjechië, Roemenië, Griekenland en andere vooral armere of steenkoolafhankelijke lidstaten steunen die inzet (Bankier, Reuters via Investing.com). Daarmee ligt de echte inzet op tafel: wie krijgt het geld dat Europa ophaalt door bedrijven voor vervuiling te laten betalen?

Hoe vervuiling publiek geld wordt

Het Europese emissiehandelssysteem ETS verplicht bedrijven emissierechten aan te houden voor hun uitstoot, op grond van Richtlijn 2003/87/EG. Simpel gezegd: CO2-beprijzing maakt uitstoten duurder, waarna veilingen een deel van die kosten omzetten in publiek geld.

Volgens de omschrijving van de Commissie vloeit via het Moderniseringsfonds een deel van dat geld terug naar energienetten, efficiëntieprojecten, schonere stroom en industriële modernisering in landen met grotere investeringsbehoeften. Dat is de afspraak die de Poolse coalitie wil verlengen. Als CO2-kosten terugkomen in nieuwe energiesystemen, oogt het ETS eerlijker. Gebeurt dat niet, dan kunnen regeringen met verouderde infrastructuur het systeem neerzetten als een afvoerputje.

De bedragen zijn inmiddels groot genoeg om politiek te wegen. In 2024 brachten ETS-veilingen volgens veilinggegevens van de Commissie bijna € 3 miljard op voor het Innovatiefonds en meer dan € 6 miljard voor het Moderniseringsfonds. Bankier meldde dat Warschau voor 2021-2030 ongeveer € 14 miljard, of circa 60 miljard zloty, uit het fonds verwacht. Dat verklaart waarom Polen zich al organiseert voordat de volgende regels worden geschreven (Bankier).

Wie wordt beschermd

De coalitie vraagt niet in elke hoofdstad om hetzelfde. Polen wil een grote en voorspelbare geldstroom voor de ombouw van de elektriciteitssector. Voor Tsjechië is de zorg directer: CO2-kosten kunnen verwarming, industrie en overheidsbudgetten raken voordat investeringen de rekening verlagen.

Voor huishoudens maakt dat onderscheid uit. De EIB beschrijft het Moderniseringsfonds als een investeringsinstrument voor lidstaten, niet als directe compensatie voor burgers (EIB). Voor huishoudens komt de scherpere druk uit ETS2, de aparte CO2-markt voor gebouwen en wegvervoer. Tsjechische berichtgeving verwees naar een raming dat ETS2 de maandlasten van een gemiddeld Tsjechisch huishouden met ongeveer 477 Kč kan verhogen. De belangrijkste buffer voor huishoudens zit ondertussen in het Sociaal Klimaatfonds, niet in het Moderniseringsfonds (Aktuálně.cz).

Roemenië laat de infrastructuurkant van het argument zien. Digi24 koppelde het komende energieprogramma aan meer dan 5.000 MW nieuwe wind- en zonnecapaciteit en 3.000 MWh opslag via kanalen van het herstelplan en het Moderniseringsfonds (Digi24). Het bericht maakt niet duidelijk hoeveel daarvan al gefinancierd, gecontracteerd of alleen gepland is. Het laat wel zien waarom netten en opslag centraal staan in de strijd over de periode na 2030.

Hetzelfde emissierecht kan niet iedereen betalen

De druk op ETS-geld is al zichtbaar. De Commissie meldde dat het doel van € 8 miljard voor aan de RRF gekoppelde REPowerEU-veilingen is bereikt na de verkoop van 111.455.000 emissierechten. Daarom worden die veilingen tot en met augustus 2026 opgeschort (mededeling van de Commissie). Eén pot CO2-geld is dus al aangesproken voor herstelbeleid, energiezekerheid en klimaatinvesteringen.

Daarom horen rijkere lidstaten het debat over het Moderniseringsfonds als onderdeel van een bredere begrotingsklem. Friedrich Merz zei dat de huidige ideeën voor de EU-begroting onbetaalbaar en onevenwichtig zijn, en waarschuwde dat zij de jaarlijkse Duitse bijdrage met € 15 miljard tot € 20 miljard kunnen verhogen (transcript federale regering). Een groter Moderniseringsfonds wordt niet automatisch een Duitse cheque. Toch komt het in dezelfde discussie terecht: wie betaalt wanneer defensie, Oekraïne, concurrentiekracht en klimaat allemaal geld vragen?

Het sterkste argument voor de Poolse coalitie is praktisch. Europa kan niet blijven rekenen op CO2-beprijzing en tegelijk armere energiesystemen zonder voldoende investeringsgeld laten zitten. Het sterkste bezwaar is even praktisch: elk emissierecht dat voor één doel wordt gereserveerd, kan niet ook huishoudens ontzien, industrie financieren, innovatie steunen of de druk op de EU-begroting verlichten.

De ontbrekende details zijn nog groot. De coalitiebrief is in de aangehaalde berichtgeving niet openbaar geworden, dus claims over de vraag of kernenergie in aanmerking komt vragen voorzichtigheid. Er is geen geverifieerde enveloppe voor na 2030, geen verdeelsleutel en geen landenoverzicht van de investeringskloof. De echte test is of Brussel CO2-beprijzing politiek geloofwaardig kan houden zonder van elk emissierecht een gevecht te maken tussen industrie, huishoudens, armere lidstaten en de EU-begroting.