Twee namen blokkeren EU-sancties

Op 3 juli zei de Bulgaarse premier Rumen Radev in het parlement dat hij het 21ste EU-sanctiepakket tegen Rusland zou blokkeren zolang twee namen op de zwarte lijst bleven staan: de Russisch-orthodoxe patriarch Kirill en Vagit Alekperov, een zakenman met banden met de Bulgaarse raffinaderij van Lukoil. Radev verwees naar de energiezekerheid en het risico op verstoringen bij de installatie in Burgas (BTA, European Pravda). Twee namen op een lijst van honderden. Onder de EU-regels was dat genoeg om het hele dossier vast te zetten.

Voor sancties in het buitenlands beleid is volgens het Verdrag betreffende de Europese Unie unanimiteit nodig. Alle 27 regeringen moeten instemmen voordat een pakket wordt aangenomen (Council sanctions overview). De personen en bedrijven waarop de maatregelen zijn gericht, staan in bijlagen bij de juridische tekst. Een regering hoeft dus niet de hele sanctiestructuur af te wijzen. Zij kan bezwaar maken tegen één naam, en door de unanimiteitsregel krijgt dat bezwaar het gewicht van een volledig veto.

Hoe Sofia het dossier vasthield

Op 9 juli klonk Sofia al voorzichtiger. Minister van Defensie Dimitar Stoyanov zei op de Bulgaarse televisie: "Dit is geen veto. Dit zijn voorbehouden die wij voorstellen, zodat deze personen uit het sanctieregime worden gehaald" (Fakti). Aan de inhoud veranderde niets. Sofia wilde beide namen nog altijd van de lijst. Alleen de verpakking van dezelfde eis werd aangepast.

De vermoedelijke uitkomst is dat het pakket doorgaat zonder Kirill en Alekperov op de lijst. Volgens Pravda verwachten diplomaten dat de namen geruisloos worden geschrapt. Italië steunde Bulgarije bij Kirill, naar verluidt omdat het Vaticaan moeite heeft met sancties tegen het hoofd van een christelijke geloofsgemeenschap (Euromaidan Press).

Een tactiek die andere hoofdsteden herkennen

De Slowaakse minister van Buitenlandse Zaken Juraj Blanár belde zijn Bulgaarse ambtgenoot en sprak publiekelijk steun uit voor de Bulgaarse aanpak. Volgens hem verdedigde de nieuwe regering haar belangen "op een vergelijkbare manier als Slowakije" (Teraz). Hongaarse media plaatsten de kwestie in het licht van Boedapests eigen lange praktijk van vetodreiging om concessies af te dwingen over EU-geld en buitenlands beleid (hir36).

Er is geen bewijs dat Sofia, Boedapest en Bratislava hun posities hebben gecoördineerd. Maar Hongarije heeft wel het model geleverd: gebruik unanimiteit om Brussel tot beweging te dwingen en laat thuis vervolgens zien dat die druk heeft gewerkt. Slowakije behandelt de Bulgaarse opstelling inmiddels als bewijs dat deze tactiek gewoon raadswerk is, geen obstructie (ta3).

Waar het pakket meebewoog

De Bulgaarse namenstrijd was maar één front. Tegen de tijd dat de ambassadeurs bij COREPER aankwamen, het comité waarin de vertegenwoordigers van de lidstaten onderhandelen voordat ministers formeel besluiten, was het pakket veranderd in een reeks gelijktijdige deals (Capital.gr, Kyiv Independent).

Griekenland, Cyprus en Malta drongen erop aan een bevriezing van het Russische olieprijsplafond te verkorten van zes maanden naar drie of vier maanden. Dat plafond staat westerse scheepvaart-, verzekerings- en financieringsdiensten alleen toe Russische ruwe olie te behandelen als die onder een vastgestelde prijs wordt verkocht. Zo wordt de Russische olieopbrengst beperkt zonder de wereldwijde aanvoer te ontregelen (in.gr). Een kortere bevriezing telt, omdat het plafond dan eerder kan stijgen en er dus meer olie-inkomsten naar Moskou kunnen vloeien (Pravda). Alle drie de landen hebben grote maritieme sectoren die rechtstreeks worden geraakt door regels rond het prijsplafond. Hun inzet was dus niet alleen geopolitiek, maar ook commercieel.

Op een ander spoor dwongen Frankrijk en Italië de EU om een voorgesteld inreisverbod voor Russische militaire veteranen te versmallen (Euronews). Discussies over invoerquota voor Russische vis voegden nog een extra wrijvingspunt toe.

Elke uitzondering leert hoofdsteden dat gevoelige namen, sectoren of bedrijfstakken in de laatste onderhandelingsronde kunnen worden afgeschermd. Het 21ste sanctiepakket zal waarschijnlijk worden aangenomen. De inhoud zal echter vooral laten zien welke regeringen de sterkste binnenlandse reden hadden om op de rem te trappen, niet welke druk op Moskou gezamenlijk het meest effectief werd geacht. Het sanctieregime kan een deel daarvan dragen. Het kan niet eindeloos verdragen dat de minst bereidwillige hoofdsteden de eindvoorwaarden bepalen. De Europese Raad, waar regeringsleiders de EU-koers uitzetten, zou de unanimiteitseis voor sancties opnieuw kunnen bekijken. Geen enkele leider heeft dat voorgesteld.