Twee schepen geraakt, geen escorte op Zwarte Zee

Dinsdagavond zochten reddingsteams voor de Bulgaarse kust nog naar elf zeelieden van de HS Dignity, een vrachtschip dat in de vroege uren door een droneaanval tot zinken was gebracht. Volgens de laatste Bulgaarse telling telde de bemanning zestien opvarenden, van wie er vijf waren gered (BTA). In een week tijd zijn zo twee schepen bij Bulgarije door drones tot zinken gebracht. De kuststaten spraken wel over bescherming van de scheepvaart, maar kondigden geen patrouille of escorte aan.

Twee schepen, één nacht

De eerste noodoproep kwam van de Chelsea 3, een schip onder Maltese vlag dat op circa 16 zeemijl van het plaatsje Byala werd geraakt. Een boot van de Bulgaarse grenspolitie haalde alle vijftien bemanningsleden van boord (Bulgarian Interior Ministry, BTA). De Maltese minister van Buitenlandse Zaken, Chris Fearne, zei dat vier opvarenden lichtgewond waren en riep op tot veilige doorvaart (Chris Fearne).

De HS Dignity, varend onder de vlag van Guinee-Bissau, zonk. Twee passerende koopvaardijschepen namen de overlevenden aan boord (NOVA). De Bulgaarse minister van Defensie had eerder andere cijfers genoemd: zes opvarenden waren gered en tien vermist. Geen officiële instantie heeft die cijfers met elkaar in overeenstemming gebracht (BNR).

Op 6 oktober brachten drones bij Bulgarije ook de Alfa Watan tot zinken. Sofia staakte later de zoektocht naar de bemanning (BNT). Die aanval bracht Bulgarije er voor het eerst toe overleg met buurlanden te zoeken (To Brief).

Overleg, maar geen escorte

Na het zinken op dinsdag spraken de Bulgaarse premier Rumen Radev en zijn Roemeense ambtgenoot Ilie Bolojan af in beginsel nauwer samen te werken aan veilige scheepvaart (Radio România). Zij willen Turkije bij die inspanning betrekken. In de gepubliceerde verslagen staat nog geen toezegging van Turkije.

De Bulgaarse minister van Defensie belde zijn Roemeense en Turkse ambtgenoten. Volgens zijn ministerie drong hij aan op gezamenlijke observatie en het delen van inlichtingen met de NAVO (BTA). In geen van de verslagen wordt een patrouilleschip, een zeeroute voor escortes of een startdatum genoemd.

De drie marines voeren al één gezamenlijke missie uit: een maritieme groep die zeemijnen opspoort en ruimt, met een geplande inzet van 6 tot en met 20 oktober (Romanian Navy). In juli werd de opdracht uitgebreid met het bewaken van infrastructuur op de zeebodem. Koopvaardijschepen begeleiden of drones tegenhouden hoort daar niet bij (Romanian defence ministry). De aanwezigheid van de groep biedt vrachtschepen dus geen bescherming tegen de dreiging die ze nu tot zinken brengt.

De geografie verklaart waarom vooral de kuststaten ertoe doen. Turkije beheerst de zeestraten naar de Zwarte Zee. Onder het Verdrag van Montreux, dat de doorgang door die zeestraten regelt, mogen oorlogsschepen van landen zonder kust aan de Zwarte Zee er maximaal 21 dagen blijven (Turkish foreign ministry). Verre bondgenoten kunnen schepen op toerbeurt sturen, maar zo kunnen ze daar geen vloot permanent stationeren.

De NAVO en de EU werken via verschillende kanalen; geen van beide heeft schepen ingezet. NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte zei dat het bondgenootschap de situatie blijft volgen en zo nodig zijn aanpak aanpast. Een inzet kondigde hij niet aan (BNT). António Costa, voorzitter van de Europese Raad, zette de aanvallen op de agenda voor de bijeenkomst van 15 en 16 oktober (European Council). Die top kan regeringen onder druk zetten, maar beschikt zelf niet over oorlogsschepen. Die zijn in handen van nationale regeringen, die ze zelfstandig kunnen sturen of binnen de NAVO tot gezamenlijk optreden kunnen besluiten.

Het Europese belang is concreet. De Chelsea 3 vaart onder de vlag van een EU-lidstaat. Scheepstracking liet zien dat de HS Dignity op weg was naar Brăila, een Roemeense haven aan de Donau die een handelsroute naar het Europese binnenland vormt (Reuters).

Wie stuurde de drones?

Radev zei dat Bulgarije geen hard bewijs had om iemand te beschuldigen, maar stelde tegelijk dat Rusland baat had bij de uitkomst. Hij ontbood de Russische ambassadeur, Eleonora Mitrofanova (Bulgarian government). Mitrofanova zei dat zij geen informatie had van het Russische ministerie van Defensie. Zonder bewijs suggereerde ze dat een derde partij een crisis zou kunnen uitlokken.

Onderzoekers hebben weinig aanknopingspunten. Na eerdere aanvallen is geen dronewrak geborgen. Op 12 oktober vroeg Bulgarije de EU en de NAVO om technische hulp bij het achterhalen van de herkomst van de drones (Bulgarian government).

Op basis van hun openbare verklaringen hebben Sofia, Boekarest en Ankara gesproken over bescherming van de scheepvaart, maar geen escorteplan aangekondigd. De enige gezamenlijke marinemissie in het gebied is gericht op mijnenbestrijding. Zolang geen van de drie meer aankondigt, varen schepen met bestemming Donau onbeschermd door de wateren waar nog altijd wordt gezocht naar de vermiste zeelieden van de HS Dignity.