Nieuwe aanvallen bedreigen Oekraïnes 19.6 GW-doel

Volgens het Oekraïense Energy Ministry trof een Russische drone- en raketaanval in de nacht naar 17 oktober energievoorzieningen in tien regio’s (Energy Ministry). Europese donoren betalen mee aan reparaties die het Oekraïense elektriciteitsnet de winter door moeten helpen. Kyiv heeft nog niet bekendgemaakt hoeveel opwekkings- of transportcapaciteit bij de aanval verloren ging. Dat cijfer bepaalt of het winterplan nog haalbaar is.

Twee steden, één onderstation

Vinnytsia werd wakker zonder stroom. Essentiële diensten draaiden op noodstroom en het elektrische stadsvervoer lag stil. De regionale netbeheerder Vinnytsiaoblenergo herleidde de stroomuitval tot één beschadigd onderstation, dat tienduizenden aansluitingen bedient, en herstelde de stroomvoorziening daarna stapsgewijs (Ukrinform).

Een onderstation verlaagt de spanning van hoogspanningsstroom, zodat woningen en bedrijven die kunnen gebruiken. Als zo’n station uitvalt, kan een stad zonder stroom komen te zitten terwijl de centrales die haar van stroom voorzien blijven draaien. Dat is de concreetste schade die tot dusver is gemeld.

In Zhytomyr zaten huishoudens zonder stroom en water toen pompstations overschakelden op generatoren. Gouverneur Vitalii Bunechko meldde dat in de regio verscheidene energievoorzieningen waren beschadigd, maar noemde ze niet en zei evenmin hoeveel capaciteit ze vertegenwoordigden (Suspilne).

Een landelijk overzicht met hiaten

President Volodymyr Zelenskyy zei dat Rusland in de nacht meer dan 15 belangrijke installaties voor stroomopwekking en -transport had aangevallen, met ruim 320 Shahed-drones en kruis- en ballistische raketten (Zelenskyy). Zijn verklaring spreekt van aanvallen, maar bevat geen overzicht van locaties die daadwerkelijk zijn beschadigd.

De Oekraïense luchtmacht registreerde inslagen op 22 locaties (Ukrainian Air Force). Dat cijfer omvat aanvallen op allerlei doelen en maakt dus niet duidelijk hoeveel energievoorzieningen zijn geraakt.

Tegen de ochtend was volgens het Energy Ministry bij meer dan 500.000 aansluitingen de stroom hersteld (Energy Ministry); het gaat om aansluitingen, niet om personen. Het ministerie gaf niet aan hoeveel aansluitingen nog zonder stroom zaten. De wisselende stroomonderbrekingen voor huishoudens schreef het toe aan eerdere aanvallen, zodat de nieuwe schade boven op een net kwam dat al met eerdere schade moest werken.

Waarom het ontbrekende cijfer ertoe doet voor Europa

In augustus zei energieminister Denys Shmyhal dat Oekraïne tijdens de avondpiek ongeveer 15 GW beschikbaar had, inclusief import. Voor 1 november mikte hij op 19,6 GW, op voorwaarde dat gerepareerde centrales niet opnieuw werden geraakt (Ukrainian government). Een gigawattcijfer geeft aan hoeveel vermogen het systeem op hetzelfde moment kan leveren. Tijdens de avondpiek, wanneer huishoudens alles inschakelen, leidt een tekort immers tot stroomuitval.

Kyiv heeft niet gezegd of deze aanval ook een van die gerepareerde centrales heeft geraakt. Evenmin is een bijgewerkt cijfer voor de beschikbare capaciteit gepubliceerd. Zonder die twee gegevens kan niemand buiten het ministerie beoordelen of het novemberdoel nog haalbaar is.

Import uit de EU kan een tekort opvangen. In januari lag het maximum voor import over de gezamenlijke grens van de EU, Oekraïne en Moldavië op 2.450 MW (DiXi Group). Dat maximum is kleiner dan het verschil tussen Shmyhals cijfer van augustus en zijn doel voor november. Het begrenst hoeveel stroom de grens over kan, maar garandeert geen levering. Ook ingevoerde stroom loopt over Oekraïense netlijnen die geregeld worden geraakt.

De aanvoer van materieel hangt af van donorlanden. De Energy Community, een verdragsorganisatie die EU-energieregels ook voor buurlanden laat gelden, beheert een fonds waarin donoren geld bijeenbrengen voor transformatoren en generatoren. In een update in oktober meldde de organisatie dat leveranciers tussen juni en september materieel ter waarde van € 102,5 miljoen hadden geleverd; tegen het einde van het jaar moest nog eens € 154,2 miljoen aan materieel volgen (Energy Community).

Op 4 oktober zegde bondskanselier Friedrich Merz ongeveer € 350 miljoen toe voor generatoren, onderstationapparatuur en reparaties (German government). Een toezegging is nog geen transformator die in een onderstation staat. Vooralsnog koppelt niets in de beschikbare informatie de leveringen uit het fonds of het Duitse geld aan de reparaties van deze week.

Ook de luchtverdediging bepaalt of herstelde installaties heel blijven. CNN meldde op basis van een anonieme bron dat Oekraïne geen Patriot-onderscheppingsraketten meer had, maar geen Oekraïense, Amerikaanse of NAVO-functionaris heeft dat bevestigd (To Brief). Als dat klopt, lopen herstelde installaties meer risico. Niets wijst erop dat een tekort de stroomuitval heeft veroorzaakt.

De aanval legde in steden de stroomvoorziening stil en beschadigde energievoorzieningen in meerdere regio’s; dat staat op basis van de beschikbare informatie vast. Over de wintervoorziening van Oekraïne valt nog geen oordeel te vellen. Daarvoor zijn een lijst van beschadigde installaties en een cijfer voor de verloren capaciteit nodig. Alleen het ministerie van Shmyhal kan die publiceren. Tot die tijd financieren Europese regeringen een herstelprogramma waarvan niemand buiten Kyiv kan controleren of het novemberdoel haalbaar is.