EU-geld dekt Oekraïens tekort niet

Oekraïne heeft zijn defensiebegroting voor 2026 al opgebruikt. President Volodymyr Zelenskyy schat het tekort op USD 27 miljard, omgerekend ongeveer € 23,5 miljard (President of Ukraine, DW Ukraine). De EU heeft voor Oekraïne een leningpakket van € 90 miljard, dat de Raad in april afrondde (EEAS/Council). Alleen is goedgekeurd geld nog geen bruikbare kasstroom. Precies dat verschil is inmiddels het centrale financieringsprobleem van de oorlog.

Goedgekeurde miljarden, vertraagde betalingen

Op 24 augustus keurde de Europese Commissie € 6,1 miljard aan nieuwe defensieaankopen voor Oekraïne goed, waaronder luchtverdediging, munitie en radars (European Commission). In totaal liggen er nu goedgekeurde aankoopplannen voor meer dan € 22 miljard. Eind juli was daarvan echter pas € 8,35 miljard daadwerkelijk in Oekraïne aangekomen (European Commission, Brussels Signal).

De flessenhals zit in de contracten. Oekraïne kan niet simpelweg geld opnemen zodra Brussel een bedrag heeft goedgekeurd. Eerst moet Kiev overeenkomsten sluiten met wapenproducenten; daarna gaan die contracten naar de Commissie voor controle. Pas na die toetsing volgt betaling (Brussels Signal). Als financieel toezicht is dat begrijpelijk. In oorlogstijd betekent het ook dat miljarden in een wachtrij staan terwijl het leger de wapens nu nodig heeft.

De lening van € 90 miljard bestaat uit € 60 miljard voor wapenaankopen en € 30 miljard aan begrotingssteun voor 2026 en 2027 (EEAS/Council). Aan die begrotingssteun zijn voorwaarden verbonden: vóór iedere betaling moet Oekraïne hervormingsdoelen halen op het gebied van rechtsstaat en corruptiebestrijding. In juli hebben EU-regeringen die voorwaarden bovendien aangescherpt (European Pravda, Brussels Times).

Dat is relevant omdat Zelenskyy's tekort niet alleen over wapens gaat. Ongeveer USD 20 miljard is nodig voor militaire salarissen en betalingen aan families van gesneuvelde soldaten. Nog eens USD 8-10 miljard moet vooruit worden betaald voor wapenorders die doorlopen tot begin 2027 (DW Ukraine, UA News). Goedgekeurde aankoopprogramma's, hoe groot ook, betalen immers geen soldij.

Geld uit 2027 naar 2026 halen — en waarom dat niet genoeg is

Zelenskyy's voorgestelde oplossing is overzichtelijk: haal een deel van de lening voor 2027 naar voren, zodat het geld dit jaar beschikbaar komt (President of Ukraine). Op 25 augustus had Oekraïne daar overigens nog geen formeel verzoek voor ingediend bij de Commissie. Een woordvoerder zei dat Brussel bereid was te helpen "to the largest extent possible", maar nog geen officiële aanvraag had ontvangen (Kyiv Independent).

Zelfs als Brussel betalingen naar voren haalt, verandert dat alleen het tijdschema binnen de bestaande € 90 miljard. De wetenschappelijke adviesraad van het Duitse ministerie van Financiën schatte dat er voor 2026-27 nog altijd ongeveer € 45 miljard kan ontbreken, zelfs als de volledige EU-toezegging wordt meegerekend (BMF Scientific Advisory Board). Berekeningen uit Berlijn waarover FAZ berichtte, wijzen erop dat Oekraïne jaarlijks tot € 70 miljard voor defensie nodig kan hebben, terwijl de huidige EU-constructie ongeveer € 30 miljard per jaar aan aankopen oplevert (FAZ).

Wie betaalt, wie profiteert

Aan de lening hangen regels over waar wapens worden geproduceerd: maximaal 35% van de waarde mag van buiten de EU, de bredere Europese Economische Ruimte en Oekraïne komen, tenzij Brussel een uitzondering toestaat (Delfi). Negen EU-ministers van Defensie hebben Brussel gevraagd die regel te versoepelen, zodat Oekraïne zonder vertraging Amerikaanse Patriot-luchtverdedigingssystemen kan kopen (Euromaidan Press). Frankrijk wil juist strengere beperkingen, met het argument dat de lening ook de Europese defensie-industrie moet versterken (Euronews). Europese wapenproducenten winnen bij die regel; het Oekraïense leger betaalt met vertraging.

Bevroren Russische tegoeden bieden een gedeeltelijke uitweg. De EU heeft € 8 miljard overgemaakt uit winsten op ongeveer € 210 miljard aan geblokkeerde Russische centralebanktegoeden, waarvan het grootste deel bij clearinghuis Euroclear in Brussel staat (European Commission, Council on Foreign Relations). Die winsten dekken echter maar een klein deel van het tekort. Het vermogen zelf in beslag nemen, zoals de Zweedse minister van Buitenlandse Zaken opnieuw wil bespreken (Euractiv), stuit op Belgisch verzet. België wil niet alleen opdraaien voor een mogelijke terugbetaling van € 200 miljard als een rechter later anders oordeelt (Kyiv Independent).

De lening van € 90 miljard werkt wel: eind juli was € 11,6 miljard uitgekeerd. Maar Oekraïnes oorlogsuitgaven lopen sneller op dan het Europese betaalschema toestaat, en het resterende gat is te groot om met aankoopgoedkeuringen of winsten op Russische tegoeden te dichten. De lidstaten moeten nu kiezen of zij nieuw geld op tafel leggen, of € 90 miljard behandelen als het plafond van Europese steun.