Oekraïense Patriotproductie komt te laat voor deze winter

Volodymyr Zelensky zei op 25 september dat Donald Trump hem tijdens hun ontmoeting in New York, drie dagen eerder, had verteld dat hij een "definitief besluit" had genomen en dat Oekraïne "vergunningen krijgt om Patriot-raketten te produceren" (Kyiv Independent). Washington heeft dat niet bevestigd. Zelfs als die bevestiging komt, duurt het nog jaren voordat Oekraïense onderscheppingsraketten beschikbaar zijn. De luchtverdediging hangt deze winter dus af van bestaande raketten en van bondgenoten die bereid zijn ze af te staan.

Een ja dat Washington nog niet heeft bekrachtigd

Zelensky's kantoor noemt de uitkomst een politiek akkoord, maar vermeldt geen rakettype, fabriek of startdatum (Ukraine's presidency). De Amerikaanse bevestiging ontbreekt al helemaal. Volgens Berliner Zeitung zei Ian Bateson, woordvoerder van het ministerie van Buitenlandse Zaken, op 23 september dat er nog geen definitief besluit was genomen. Twee dagen later ontbrak een Amerikaanse bevestiging nog steeds (Berliner Zeitung).

Beide lezingen kunnen tegelijk kloppen. Trump kan achter gesloten deuren politiek hebben ingestemd, terwijl het ministerie van Buitenlandse Zaken, dat de wettelijke toestemming verleent, nog geen stappen heeft gezet. Washington heeft eerder ook een slag om de arm gehouden: Trump kwam in juli terug op de vergunningverlening en minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio zei op 2 september dat de gesprekken doorgingen en dat uitbreiding van de productie jaren zou kosten (Militarnyi, RFE/RL).

Drie drempels voordat er een fabriek staat

Instemming van de president opent pas het eerste slot. Volgens de Amerikaanse regels voor wapenexport heeft een bedrijf vooraf schriftelijke toestemming nodig van het ministerie van Buitenlandse Zaken voordat het een overeenkomst mag sluiten voor de productie van defensiematerieel in het buitenland (eCFR). Die toestemming legt vast met welke partner wordt samengewerkt, welk werk wordt uitgevoerd en welke technische gegevens worden gedeeld, maar levert geen machines of geld op. Daarna moet de fabrikant afspraken maken met een Oekraïense partner en moet de nieuwe fabriek aantonen dat de raketten aan de eisen voldoen.

Het rakettype is van belang: het bepaalt met welk bedrijf Oekraïne onderhandelt en welke dreigingen de raketten kunnen uitschakelen. United24Media, een Oekraïens vakmedium, acht de oudere PAC-2 GEM-T van Raytheon waarschijnlijker dan de nieuwere onderscheppingsraket waaraan Oekraïne het meest behoefte heeft om ballistische raketten neer te halen. Het medium schat dat een productielijn eind 2027 of begin 2028 kan openen (United24Media). Zelensky heeft zelf gezegd dat het opzetten van de productie na goedkeuring anderhalf tot twee jaar kan duren (Rzeczpospolita).

De Duitse ervaring laat zien hoeveel tijd productie kost, al gaat het daar om een leveringscontract en niet om een Oekraïense licentie. RTX maakte op 14 april bekend dat Duitsland $3,7 miljard betaalt voor GEM-T-onderscheppingsraketten voor Oekraïne, die deels in een nieuwe fabriek in Schrobenhausen worden gebouwd (RTX). De eerste raketten uit die productielijn worden in 2028 verwacht (Hartpunkt). De financiering, het contract en de locatie zijn er al; toch duurt het nog jaren.

Wie beslist over deze winter

Zelensky zet zelf eerst in op bestaande raketten. Op 24 september maakte hij een overeenkomst bekend voor een nieuwe partij Patriots die al zijn geproduceerd. Ook heeft hij herhaaldelijk gezegd dat de maandelijkse Amerikaanse leveringen te klein zijn (Kyiv Independent).

De Europese besluiten vallen in Warschau en Boekarest. De Poolse onderminister van Defensie Stanisław Wziątek bevestigde een steunpakket van ongeveer €50 miljoen met Patriot-munitie, maar noemde geen aantal raketten of leverdatum (Defence24). De Roemeense president Nicușor Dan zegde op 18 september een evenredig aandeel toe in een gezamenlijke bijdrage van NAVO-landen die Patriot-onderscheppingsraketten bezitten. Ook daarbij ontbreken concrete cijfers (Ziare.com).

Beide regeringen staan voor dezelfde afweging. Elke raket die zij naar Oekraïne sturen, gaat af van de voorraden waarmee zij hun eigen grondgebied aan de oostflank van de NAVO verdedigen. Geen van beide heeft gezegd hoeveel raketten het land afstaat. De gevolgen voor de eigen verdediging zijn daardoor nog niet te meten. Duitsland staat er anders voor: het betaalt voor raketten die pas na deze winter aankomen.

Zolang Washington de afspraak niet bevestigt, is er alleen Zelensky's melding van een politiek akkoord dat Oekraïne op termijn eigen Patriot-productie kan opleveren. De luchtverdediging van zijn land hangt deze winter nog af van bestaande raketten en van het aantal dat Polen, Roemenië en andere bezitters kunnen missen.