Oekraïnes Patriotwinter loopt via Washington

Volgens Oekraïne werd op 1 augustus één van de 27 Russische ballistische raketten onderschept die op Kyiv waren afgevuurd (European Pravda). Dat zijn officiële oorlogscijfers en ze zijn niet onafhankelijk bevestigd. Toch geven ze de scherpste beschikbare indicatie van hoe ver de Oekraïense luchtverdediging is teruggevallen. Of die capaciteit vóór de winter herstelt, hangt vooral af van besluiten in Washington, niet van Europese hoofdsteden.

Volgens een CSIS-raming die door Reuters en The Hill is aangehaald, zijn de Amerikaanse voorraden Patriot-onderscheppingsraketten sinds februari met ongeveer 65% geslonken. Bij THAAD-onderscheppers zou de daling minstens 38% bedragen (The Hill, Reuters). Het Pentagon heeft die cijfers niet bevestigd. Het Witte Huis stelt dat de voorraden toereikend blijven en dat de productie op recordniveau draait (Reuters). Uit hetzelfde Reuters-onderzoek bleek dat het Amerikaanse leger tijdens de vijf maanden durende oorlog met Iran vrijwel al zijn precisieraketten voor lange afstand heeft verbruikt. Dat waren grond-grondwapens, geen luchtverdedigingsraketten. Maar het tekort aan Patriots heeft wel dezelfde onderliggende oorzaak: Amerikaanse productiecapaciteit die tegelijk over meerdere oorlogen en bondgenoten wordt uitgesmeerd.

Eén raket, één poortwachter

De onderschepper die Oekraïne nodig heeft tegen Russische ballistische raketten is de PAC-3 MSE, gemaakt door Lockheed Martin. De productie groeit. Lockheed meldde dat de wereldwijde leveringen in 2025 boven de 600 uitkwamen en mikt op 2.000 stuks per jaar in 2030 (Lockheed Martin). Het Amerikaanse leger breidde het PAC-3 MSE-contract uit tot ongeveer $58,6 miljard, maar dat gaat over zeven jaar toekomstige productie, niet over raketten die deze winter op de plank liggen (US Army). De productieverhoging is reëel. De timing past niet bij de Oekraïense behoefte.

Europese bondgenoten hebben fors betaald om een plek in de rij te krijgen. Het PURL-mechanisme van de NAVO, waarbij bondgenoten in de VS ingekochte wapenpakketten financieren en de hoogste militaire commandant van de NAVO bepaalt wat eerst wordt geleverd, heeft meer dan $6 miljard aan toezeggingen opgeleverd. Nederland loopt voorop met €500 miljoen (NATO, Dutch Defence). Duitsland heeft Patriotsystemen geleverd en tot 600 PAC-3 MSE-raketten aangevraagd, maar de belangrijkste leveringen komen pas in 2028 en 2029 (Bundesregierung). Europees geld gaat het systeem in. Washington bepaalt wat eruit komt. De PAC-3 MSE valt onder Amerikaanse exportregels, ITAR, die toestemming van het State Department vereisen voordat raketten of productielicenties de grens over mogen (eCFR). Trump heeft Oekraïne geen Patriot-productielicentie gegeven (To Brief), en zijn publieke positie blijft vooralsnog vrijblijvend.

Europa’s flank betaalt de prijs

Roemenië schonk een Patriot-batterij aan Oekraïne en is nu afhankelijk van een door de VS goedgekeurde vervangingsdeal van $280 miljoen, waarvan Washington de levering controleert (Army Recognition). Die afhankelijkheid is concreet. Het Roemeense ministerie van Defensie heeft sinds het begin van de oorlog 33 Russische drone-incidenten in het eigen luchtruim geteld (AGERPRES). Roemenië gaf capaciteit weg die het niet zelfstandig kan vervangen.

Het spervuur van 1 augustus doodde burgers in Kyiv en beschadigde de Litouwse ambassade. Vilnius ontbood daarop een vertegenwoordiger van de Russische ambassade en behandelde het falen van de Oekraïense onderschepping als een rechtstreeks veiligheidsrisico voor een EU- en NAVO-lidstaat (LRT). In Polen houdt Donald Tusk de deur open voor verdere Patriot-leveringen aan Oekraïne, terwijl oppositieleider Mateusz Morawiecki volhoudt dat geen enkel Pools systeem het land mag verlaten (Money.pl). De versterking van Polens eigen luchtverdediging laat overigens nog jaren op zich wachten.

Frankrijk en Italië hebben de sterkste kaart in handen om de afhankelijkheid van de VS te verminderen. Hun SAMP/T-systeem vuurt Europees geproduceerde Aster 30-raketten af, is al in Oekraïne ingezet en de productie wordt opgevoerd: Frankrijk, Italië en het Verenigd Koninkrijk hebben meer dan 200 extra Aster-raketten besteld (MBDA). In Oekraïense dienst heeft het systeem zich bewezen tegen kruisraketten en drones. Tegen snelle ballistische terugkeervoertuigen is de gevechtservaring nog beperkt. De Aster-opschaling is wel een serieuze stap richting Europese autonomie. Het lost het probleem van deze winter niet op.

Oekraïne, US Central Command, Polen, Roemenië en Duitsland concurreren allemaal om dezelfde onderschepper, uit dezelfde Amerikaanse fabrieken, vrijgegeven onder dezelfde Amerikaanse exportregels. Eén onderschepping op 27 raketten is de zichtbare prijs van die flessenhals. Europese financiering maakt de toekomstige wachtrij minder nijpend. Ze verandert niet wie de rij beheert. Voor deze winter is Oekraïnes verdediging tegen ballistische raketten daarom minder een Europees financieringsprobleem dan een Amerikaans allocatiebesluit. In Washington heeft nog niemand publiekelijk toegezegd dat besluit te zullen nemen.