Winterdrones voor Oekraïne vragen geld in november

Europa heeft Oekraïne dit jaar grote bedragen toegezegd. Volgens Kyiv moet het geld dat nodig is voor de winter binnen enkele weken bij de dronefabrikanten zijn. Op 25 september zei Volodymyr Zelensky dat ongeveer een derde van het Oekraïense tekort van 27 miljard dollar voor defensie nodig is voor drones die in januari, februari en maart 2027 moeten worden ingezet. Die bestellingen moeten in oktober en november worden betaald (Interfax-Ukraine, Hromadske). Geen van de hier onderzochte aankondigingen van de EU en lidstaten laat zien dat zulke betalingen al zijn gedaan.

Een deadline die door fabrieken wordt bepaald

Het tekort is niet nieuw. Zelensky wees er voor het eerst op 21 augustus op, nadat Kyiv geld dat voor later in het jaar was bestemd aan directe militaire behoeften had uitgegeven (DW). To Brief beschreef toen hoe dat tekort de EU-plannen voor oorlogskredieten onder druk zette (To Brief).

In september kwam daar een deadline bij. Volgens Zelensky reserveren fabrikanten pas onderdelen en productiecapaciteit nadat een bestelling is betaald. Komt het geld pas in december binnen, dan arriveren de drones na de koude maanden waarvoor ze bedoeld waren (Hromadske). Hij schetst een tekort dat hij verwacht; geen leverancier heeft een planning gepubliceerd die zijn genoemde levertijden bevestigt.

Grote toezeggingen, trager geld

De grootste pot is de EU-lening voor Oekraïne. De Raad, waarin de lidstaten besluiten nemen, stelde die in april vast op € 90 miljard voor 2026 en 2027. Daarvan is € 60 miljard gereserveerd voor defensieaankopen (EEAS).

Een plafond voor twee jaar staat nog niet op de bankrekening. Op 26 september meldde het Oekraïense presidentiële kantoor dat Kyiv € 8,4 miljard uit de lening had ontvangen en voor eind 2026 nog eens € 28 miljard verwachtte (President of Ukraine). Alleen het eerste bedrag is al binnen.

Een deel van de lening is nadrukkelijk voor drones bedoeld. Volgens Brussels Signal keurde de Commissie in september uitzonderingen goed, zodat Oekraïne de lening ook kan gebruiken voor eigen drones met meer niet-Europese onderdelen dan de regels normaal toestaan (Brussels Signal). Daardoor komen meer bestellingen voor financiering in aanmerking, maar er komt geen geld bij. Kyiv noemt daarnaast een leningstranche van € 3,9 miljard voor droneaankopen (President of Ukraine). In geen van beide publicaties staan ondertekende contracten of betaaldatums.

Zelensky wil een deel van het geld voor 2027 al in 2026 ontvangen. In augustus vroeg hij daar publiekelijk om, maar een woordvoerder van de Commissie zei op 25 augustus dat Kyiv geen formeel verzoek had ingediend (Kyiv Independent). Hij herhaalde zijn oproep bij zijn waarschuwing over oktober en november (UNN). Geen Commissiefunctionaris heeft publiekelijk een voorschot goedgekeurd of een datum voor de overboeking genoemd.

Geld dat vooral eerdere steun vergoedt

De tweede grote aankondiging kwam op dezelfde dag als Zelensky's waarschuwing. De Europese Vredesfaciliteit is een fonds buiten de EU-begroting waarin lidstaten geld storten om elkaar te vergoeden voor militaire steun. Op 25 september spraken EU-ambassadeurs af er € 6,6 miljard uit vrij te maken. Hongarije had dat geld jarenlang tegengehouden (Euronews, Euractiv).

Het grootste deel vergoedt uitgaven uit het verleden. Ongeveer € 4,7 miljard gaat naar regeringen voor wapens die ze al hebben geleverd, € 900 miljoen financiert de EU-missie die Oekraïense militairen opleidt en slechts € 1 miljard is bestemd voor nieuwe gezamenlijke aankopen (Euractiv). EU-buitenlandchef Kaja Kallas zei dat sommige regeringen hun vergoeding mogelijk aan Kyiv doorgeven, maar noemde geen bindende bedragen of planning (Kyiv Independent).

Nationale donoren kunnen rechtstreeks steun leveren, maar het recentste voorbeeld is niet op dit tekort gericht. Het Deense pakket van 22 september, ter waarde van ongeveer DKK 1,8 miljard, is vooral bestemd voor luchtverdediging en noemt geen dronefabrikant of concrete leveringsronde (Danish Foreign Ministry).

Alles bij elkaar tonen de aangehaalde aankondigingen niet aan dat Oekraïnes winterse dronebestellingen op tijd zijn betaald. Daar past één voorbehoud bij: contracten kunnen bestaan zonder openbaar te zijn. Het Oekraïense ministerie van Defensie en de Commissie beschikken over de gegevens die uitsluitsel kunnen geven. Met een openbaar overzicht van ondertekende en betaalde dronecontracten zouden buitenstaanders de voortgang kunnen beoordelen. Zo’n overzicht levert zelf geen drones op. Volgens Zelensky's eigen deadline hangt het ervan af of de fabrieken vóór eind november worden betaald (Interfax-Ukraine).