Kyiv ontbrak bij Weens vredeskanaal

In juli spraken voormalige topfunctionarissen uit Groot-Brittannië, Frankrijk en Duitsland in Wenen met een niet-geïdentificeerde Russische gesprekspartner over mogelijke voorwaarden voor vredesonderhandelingen over de oorlog in Oekraïne, meldde Bloomberg. Geen enkele regering heeft de bijeenkomst opgeëist. De Russische deelnemer is niet genoemd. Daarmee valt het overleg precies in het grijze gebied van achterkamerdiplomatie: praten over het beëindigen van een oorlog, zonder het land dat die oorlog voert.

Voormalige functionarissen, geen formeel mandaat

Bloomberg noemde drie westerse deelnemers. Tim Barrow, voormalig nationaal veiligheidsadviseur van het Verenigd Koninkrijk. Markus Ederer, voormalig Duits staatssecretaris en eerder EU-ambassadeur in Rusland. Pierre Vimont, een ervaren Franse diplomaat en oud-secretaris-generaal van de Europese Dienst voor Extern Optreden, de buitenlanddienst van de EU. Alle drie bekleedden eerder functies die hen voor Moskou herkenbaar maken, en mogelijk ook geloofwaardig als gesprekspartner.

De bijeenkomst zou zijn georganiseerd door het Centre for Humanitarian Dialogue, een Zwitserse ngo voor conflictbemiddeling (Bloomberg). Ederer en Vimont zitten in het bestuur daarvan (Gândul). Dat is relevant, omdat zo de grens vervaagt tussen optreden als privépersoon en functioneren als informele diplomatieke schakel van een gevestigde bemiddelingsorganisatie.

Aan Russische kant blijft het beeld leeg. N-tv-correspondent Rainer Munz opperde dat de deelnemer Alexander Voloshin kan zijn geweest, voormalig stafchef van het Kremlin, maar presenteerde dat nadrukkelijk als mogelijkheid en niet als bevestigde naam (n-tv). Kremlinwoordvoerder Dmitri Peskov reageerde niet op een verzoek om commentaar van Bloomberg.

Regeringen nemen afstand, maar blokkeren niets

Alle betrokken hoofdsteden namen afstand. Het Duitse ministerie van Buitenlandse Zaken zei "keine Kenntnis" te hebben, dus nergens van te weten, en stelde dat de gesprekken niet namens Berlijn zijn gevoerd en ook niet met Berlijn zijn afgestemd (Berliner Zeitung). Frankrijk wilde niet reageren (Challenges). Londen kwam met een algemene verklaring over steun voor een "rechtvaardige en duurzame vrede", zonder in te gaan op de voormalige functionarissen (The Moscow Times).

Regeringen maken het gesprek dus niet tot hun eigen beleid, maar leggen het ook niet stil. Zoals Telegrafi uitlegde, binden zulke ontmoetingen regeringen niet en kunnen oud-functionarissen er mogelijke oplossingen verkennen die later aan zittende machthebbers worden doorgegeven. Voor Londen, Parijs en Berlijn levert dat ontkenningsruimte op. Voor Moskou levert het wel een kanaal op.

Het oosten leest een waarschuwing

Franse en Duitse media behandelden Wenen vooral als verkennende diplomatie. In Polen werd het overleg gelezen als waarschuwing.

De voormalige Poolse ambassadeur Jerzy Marek Nowakowski noemde de bijeenkomst "geen goed signaal". Volgens hem was een kanaal met Moskou niet in het Poolse belang, en "dient" de afwezigheid van Polen "ons niet" (Fakt). Onet verbond Wenen met een afzonderlijk achterkanaal in Bakoe, eerder in juli, waar andere voormalige Duitse en Russische functionarissen elkaar ook spraken. Twee informele bijeenkomsten in één maand, beide met voormalige Duitse functionarissen, beide zonder Oekraïne en zonder oostflanklanden: juist die herhaling maakt er een patroon van, geen incident.

Wenen kwam bovendien kort nadat het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk, als medevoorzitters van de Coalition of the Willing, het militaire steunverband voor Oekraïne, nog eens hadden bevestigd dat elke vrede de "volledige en voortdurende deelname" van Oekraïne vereist. De Kyiv Declaration van juli formuleerde hetzelfde beginsel zonder omhaal: over Oekraïne worden geen besluiten genomen zonder Oekraïne.

In Wenen is geen besluit genomen. Maar het aftasten van voorwaarden voor toekomstige vredesgesprekken, terwijl Oekraïne afwezig was en de Russische gesprekspartner onbekend blijft, raakt precies aan het risico waarvoor dat beginsel bedoeld is. Europa’s drie grootste machten kunnen moeilijk blijven herhalen dat niets zonder Kyiv gebeurt, zolang onduidelijk blijft of hun voormalige topfunctionarissen buiten het zicht van Kyiv Moskou’s posities verkennen. Oekraïne en de oostflank hebben recht op een antwoord op de vraag wat deze kanalen opleveren, en wie ze eventueel heeft goedgekeurd.