Drone uit Belarus ontploft in Lets meer

Op de ochtend van 23 mei vloog een met explosieven geladen onbemand toestel vanuit Belarus het Letse luchtruim binnen. Het legde ongeveer 20 kilometer af boven NAVO-grondgebied zonder dat één militair sensorsysteem alarm sloeg, en stortte daarna neer in het Drīdzismeer in Oost-Letland. Bij de inslag ontplofte het toestel. Er vielen geen gewonden. De Letse strijdkrachten zeiden tegen persbureau LETA dat hun sensoren de drone niet hadden opgemerkt. Omwonenden meldden de explosie zelf bij de politie. Een cellbroadcastwaarschuwing kwam er niet.

Een maand vol luchtruimschendingen

Het Drīdzismeer vormt het sluitstuk van een maand waarin bewapende drones herhaaldelijk het Baltische luchtruim binnendrongen. Op 7 mei raakte een drone een oliedepot in het Letse Rēzekne, wat leidde tot het aftreden van de minister van Defensie en uiteindelijk tot de val van de regering. Letland wordt nu bestuurd door een demissionair kabinet, zonder zicht op een opvolgende coalitie. Op 17 mei vloog een drone het Litouwse luchtruim binnen en werd die gezien door burgers, niet door militaire radar. Finland sloot op 15 mei kortstondig zijn zuidelijke luchtruim na waarschuwingen voor een naderende bewapende drone.

Eén onderschepping lukte wel. Op 19 mei volgde de Estse radar een drone die vanuit het oosten naderde. De NAVO liet Roemeense F-16's opstijgen vanaf hun basis in Litouwen, waarna één lucht-luchtraket het toestel neerhaalde boven een Ests veld. Drie landen stemden hun handelen binnen zeventig minuten op elkaar af. Het verschil zat in de eerste schakel: de Estse sensoren zagen de drone. In Letland en Litouwen gebeurde dat niet.

Gebouwd voor bommenwerpers, geconfronteerd met drones

De NAVO houdt in de Baltische staten gevechtsvliegtuigen paraat via roterende missies onder de noemer Air Policing. Dat is een vredesmissie om toestellen te identificeren en te begeleiden wanneer zij het geallieerde luchtruim binnendringen. Het systeem is ontworpen voor Russische bommenwerpers die de noordelijke verdediging testen, niet voor kleine drones die vliegen op hoogtes waarop conventionele radar ze moeilijk kan volgen.

Op 21 mei riepen de drie Baltische presidenten de NAVO op om Air Policing op te waarderen tot een Air Defense Mission, met permanente bevoegdheid om dreigingen neer te halen zonder telkens politieke toestemming per geval af te wachten. Zo'n verschuiving vereist instemming van alle 32 NAVO-bondgenoten. Een besluit is er nog niet. Secretaris-generaal Rutte presenteert de NAVO-top in Ankara in juli vooralsnog als een moment om droneverdediging te beoordelen, niet als een mandaatwijziging.

Nationale regeringen bewegen sneller. De Poolse premier Donald Tusk heeft gewaarschuwd dat de dreiging van provocaties aan de oostflank van de NAVO "een feit aan het worden is", en Warschau bouwt langs de grens aan een eigen antidroneschild. Litouwen is begonnen met de inzet van Giraffe 1X-laagteradars van Saab voor de hoogteband van 30 tot 300 meter, precies waar deze drones vliegen. De integratie daarvan kost echter maanden. De gezamenlijke reactie loopt daarmee achter op de nationale.

Miljarden voor raketten, weinig voor waarschuwingen

De kloof tussen militaire en civiele paraatheid is op de begroting minstens zo zichtbaar. Letland onderhandelt over een Europese defensielening van meerdere miljarden euro's voor militair materieel. Aan de civiele kant verplichtte Europese telecomwetgeving alle lidstaten om uiterlijk in juni 2022 mobiele publieke waarschuwingssystemen te bouwen. Medio 2025 voldeden zeven landen daar nog altijd niet aan, waaronder Letland en Finland. De Europese Commissie is tegen geen van hen een inbreukprocedure begonnen.

Letland verstuurde in juli 2025 zijn eerste cellbroadcasttestbericht ooit, voor een weerwaarschuwing. Het systeem is nog steeds slechts gedeeltelijk uitgerold. Toen de drone het Drīdzismeer raakte, kregen bewoners geen automatische waarschuwing. Zij hoorden de explosie en belden zelf de politie.

De Letse regering viel over de aanval in Rēzekne. Drie weken later zag het demissionaire kabinet dat haar verving opnieuw een bewapende drone onopgemerkt binnenvliegen.