Brede belastingkortingen slokken 72% energiesteun op

Europese regeringen hebben voor 2026 € 11 miljard uitgetrokken voor energiesteun. Meer dan 72% daarvan gaat naar ongerichte maatregelen (Bruegel). Algemene btw-verlagingen en lagere brandstofaccijnzen drukken de prijs voor iedereen, ongeacht inkomen. De ministers van Financiën van de eurozone spraken op 23 mei in Nicosia af dat steun "gericht en tijdelijk" moet zijn (Cyprus Mail). De uitgaven tot nu toe doen het omgekeerde.

Vlakke belastingverlagingen leveren rijken meer op

Sinds de sluiting van de Straat van Hormuz eind februari is ongeveer 10,5 miljoen vaten olie per dag van de wereldmarkt verdwenen. Brentolie piekte in april op $ 138 en noteert nu rond $ 110 (EIA, Fortune). Europese gasprijzen stegen binnen enkele weken met 56% (ECCO).

Regeringen grepen naar het snelste instrument. Spanje verlaagde de btw op brandstof van 21% naar 10%. Duitsland verlaagde de energiebelasting op brandstof met 14 cent per liter, wat de federale begroting in twee maanden € 1,6 miljard kostte (Bundesregierung). Het Duitse ifo Institut en de Monopolkommission, de mededingingsautoriteit, stelden vast dat de verlaging inderdaad bij consumenten terechtkwam: de pompprijs daalde met het volledige bedrag. Italië verlaagde de brandstofaccijnzen.

Het probleem zit in de rekensom. Een vlakke belastingverlaging levert huishoudens die meer energie verbruiken ook meer voordeel op: grotere woningen, langere woon-werkafstanden, meer auto's. Het IMF concludeerde dat algemene prijssubsidies regressief werken, omdat rijkere huishoudens er meer aan hebben dan armere (IMF). Een analyse van ETUI liet zien dat veel huishoudens zonder hulpvraag royale steun ontvingen, terwijl gezinnen met lage inkomens hun extra kosten nog steeds niet konden betalen (ETUI).

Gerichte alternatieven bestaan wel, maar blijven schaars. De Griekse Fuel Pass geeft huishoudens met een inkomen onder € 35.000 per maand € 25-60 (Ethnos). Frankrijk verdubbelde de belastingvrije brandstofvergoeding die werkgevers aan werknemers mogen geven naar € 600 per jaar, al is deelname voor bedrijven vrijwillig (Le Figaro). In de hele EU hebben slechts vier landen maatregelen ingevoerd die kwetsbare huishoudens specifiek bereiken (Bruegel).

Dure subsidies, lege begrotingen

Deze brede belastingverlagingen botsen inmiddels met krappe overheidsfinanciën. Het Duitse tekort is opgelopen tot 3,7-4,25% van het bbp (INSM). Frankrijk zit op 5,1% (IMF). Het aantal eurolanden in een EU-procedure bij buitensporige tekorten, bedoeld om tekorten boven 3% van het bbp terug te dringen, loopt dit jaar naar verwachting op van 10 naar 13 (Cyprus Mail).

De Italiaanse premier Meloni wilde energie-uitgaven buiten de tekortberekening houden, zoals dat eerder voor defensie-uitgaven is geregeld. Geen enkele andere lidstaat steunde haar publiekelijk (Euronews). Het voorstel haalde het niet, maar liet wel zien waar de spanning zit. Regeringen veranderen liever de boekhouding dan het beleid.

Negen dagen in juni

De Spaanse btw-verlagingen op elektriciteit en gas lopen op 1 juni af. Daardoor worden prijsstijgingen van 9,9% en 11,7% verwacht (Spain in English). De Italiaanse brandstofkorting vervalt op 6 juni. Op 11 juni neemt de ECB een rentebesluit en beleggers rekenen op een verhoging (CNBC). De Duitse verlaging loopt door tot 30 juni.

De ECB kan met een renteverhoging geen extra olie produceren, maar bij een inflatie van 3% in de eurozone, tegenover een doel van 2%, wordt stilzitten lastig (ECB). Als subsidies aflopen terwijl de financieringskosten stijgen, betalen huishoudens met lagere inkomens meer voor energie thuis en meer voor hun hypotheek bij de bank. In Nicosia werd de Eurogroep het eens over principes, maar niet over een mechanisme om de afbouw te coördineren. Elk land bepaalt zelf wanneer de steun wordt ingetrokken. De eerste deadline ligt over negen dagen.