VS-wet bedreigt ASML-service in China

Een Amerikaans wetsvoorstel zou de exportcontrole van de VS over ASML uitbreiden. Het Nederlandse bedrijf maakt als enige de machines waarmee de meest geavanceerde halfgeleiders ter wereld kunnen worden geproduceerd. De inzet is simpel: wie bepaalt wat ASML verkoopt, onderhoudt en opwaardeert, Den Haag of het Amerikaanse Congres?

Wat ASML maakt, en waarom China het wil

ASML bouwt lithografiemachines: apparaten die met uiterst nauwkeurig licht microscopische schakelingen op siliciumwafers projecteren. De modernste systemen, EUV-machines, zijn uniek. Geen enkele concurrent maakt ze. Zonder EUV zijn de krachtigste chips niet te produceren.

China was de afgelopen jaren ASML’s snelst groeiende markt. In drie jaar tijd verdiende het bedrijf volgens marktdata ongeveer 27 miljard euro aan Chinese klanten. Ook na eerdere, door de VS aangejaagde beperkingen is China nog altijd goed voor naar schatting 19-20% van de verwachte omzet (ad-hoc-news, Reuters). Precies die omzet maakt het nieuwe wetsvoorstel zo gevoelig.

De MATCH Act, in april 2026 ingediend in het Huis van Afgevaardigden en de Senaat, moet Amerikaanse beperkingen op halfgeleidermachines voor China vastleggen en uitbreiden (ChinaTalk, Broadband Breakfast). Wet is het nog niet. In Washington wordt het voorstel wel al als drukmiddel gebruikt.

Op 19 juni legde minister van Handel Howard Lutnick een concretere verdenking bij ASML neer: Washington meende dat mogelijk een hoogwaardige EUV-machine China had bereikt. ASML ontkende dat en wees op een wereldwijd gevolgde vloot van 314 werkende EUV-systemen, waarvan geen enkel in China staat (Reuters, Boursorama). Een handhavingsbesluit dat de Amerikaanse verdenking ondersteunt, is er niet.

De servicehefboom is het echte wapen

Washington kan een Nederlands bedrijf raken via de Foreign Direct Product Rule. Die regel maakt het mogelijk om de verkoop van een buitenlands product te beperken als dat product is gemaakt met bepaalde Amerikaanse technologie of apparatuur. Omdat Amerikaanse onderdelen en intellectueel eigendom diep in de mondiale chipketen zitten, reikt die bevoegdheid dus ver buiten de VS (Handelsblatt, Techzine).

De MATCH Act gaat verder en richt zich ook op het onderhoud van machines die al in Chinese fabrieken staan. Daar zit economisch de hardste klap. Deze machines vragen voortdurend ondersteuning van technici, reserveonderdelen, software-updates en kalibratie. Zodra die kalibratie verslechtert, halen fabrieken minder bruikbare chips uit elke wafer en loopt de kwaliteit snel terug. ASML’s serviceomzet uit de geïnstalleerde machinebasis bedroeg in 2025 volgens ramingen ongeveer 8,2 miljard euro (36Kr). Een serviceverbod zou dus een terugkerende, margerijke inkomstenstroom raken en tegelijk de Chinese chipproductie geleidelijk verzwakken.

Wie in Europa verliest

De kasstroom die ASML in China verdient, blijft niet in Nederland hangen. Zij financiert mede het onderzoeksnetwerk tussen ASML, het Belgische imec en grote chipfabrikanten (imec). Minder Chinese omzet betekent minder ruimte voor onderzoek en ontwikkeling, juist terwijl de EU met de European Chips Act probeert eigen halfgeleidercapaciteit op te bouwen (Akcie.cz).

Voor de Duitse auto-industrie komt daar nog iets bij. Veel autochips worden gemaakt op oudere DUV-machines, minder geavanceerd dan EUV maar mogelijk eveneens geraakt door MATCH-beperkingen. Als Chinese fabs geen toegang meer krijgen tot DUV-onderhoud, kan de aanvoer van volwassen chips krapper worden. Juist die chips zitten in auto’s, fabrieksrobots en industriële elektronica. Dat betekent niet automatisch een herhaling van de tekorten uit 2021-2023, maar het risico neemt wel toe.

ASML’s eigen topman heeft gewaarschuwd dat te harde embargo’s kunnen terugslaan, omdat China dan zijn eigen lithografieprogramma versnelt in plaats van vastloopt (BFM Business). Frankrijk formuleert de kwestie het scherpst: Europa kan een strategische kampioen bezitten en toch soevereiniteit missen als de regels voor dat bedrijf in Washington worden geschreven (FrenchWeb).

Minister van Buitenlandse Handel Sjoerd Sjoerdsma reisde op 23 juni naar Washington om tegen de MATCH Act te lobbyen, terwijl Nederland tegelijk aansloot bij het door de VS geleide Pax Silica-initiatief voor AI-toeleveringsketens (Boursorama). Die dubbele beweging vat de Nederlandse positie goed samen. Nederland kan niet weg uit de Amerikaanse veiligheidsrelatie. Maar het kan Washington ook niet zomaar een veto geven over zijn waardevolste bedrijf. ASML bezitten zegt minder als Europa niet zelf kan bepalen wanneer ASML zijn eigen machines verkoopt, onderhoudt of opwaardeert.