VS splijten G7 over Russische olie

De G7 heeft zijn zwaarste coördinatietest van dit jaar niet doorstaan. De ministers van Financiën kwamen op 18 en 19 mei in Parijs bijeen om gezamenlijk te reageren op de energieschok rond Iran en Hormuz. Zij vertrokken met een communiqué dat niemand ergens toe verplichtte, plus één concrete maatregel: een eenzijdige Amerikaanse stap waar de rest van het bondgenootschap tegen was. Olie staat op 112 dollar per vat. De obligatierentes in grote economieën bereikten meerjarige pieken. Op 11 juni vergadert de ECB, zonder goede optie op tafel.

Parijs leverde terughoudendheid op, geen verlichting

Het communiqué sprak over "evenwichtige groei en macro-economische stabiliteit". In diplomatieke taal betekent dat: houd de uitgaven in toom. De consensus draaide om begrotingsdiscipline, niet om stimulering. Geen gezamenlijke vrijgave van oliereserves. Geen gecoördineerde rentecommunicatie. Geen noodpakket.

Het enige concrete besluit kwam uit Washington. De VS verlengden voor de tweede keer hun sanctieontheffing voor Russische olie, hoewel zij Europese bondgenoten eerder hadden verzekerd dat dit niet opnieuw zou gebeuren. Het doel was simpel: Iraanse vaten die door de sluiting van Hormuz wegvallen vervangen door Russische ruwe olie. Europese regeringen verzetten zich daartegen, omdat de stap het sanctieregime verzwakt dat zij sinds de Russische invasie van Oekraïne hebben gehandhaafd.

De Duitse minister van Financiën Lars Klingbeil probeerde intussen een andere agenda door te drukken: een kapitaalmarktenunie, bedoeld om de versnipperde Europese investeringsmarkten beter met elkaar te verbinden, en een G7-actieplan tegen een voedselcrisis om mineraal- en landbouwketens veilig te stellen. Beide voorstellen weerspiegelen Berlijns zorg dat deze crisis dieper gaat dan alleen de olieprijs. Tegenover het conflict over sancties kregen zij nauwelijks tractie.

Frankrijk blokkeerde discussie over een tweede strategische vrijgave van oliereserves via het IEA, het Internationaal Energieagentschap. De vrijgave in maart was de grootste in de vijftigjarige geschiedenis van het agentschap, maar dekte slechts een fractie van het weggevallen aanbod uit Hormuz. Volgens Parijs moeten de resterende reserves worden bewaard voor slechtere scenario's die nog kunnen volgen.

De markten velden hun oordeel al tijdens de top. De rente op Duitse Bunds, dus de prijs die Berlijn betaalt om te lenen, steeg naar het hoogste niveau sinds 2011. Japanse dertigjarige staatsobligaties bereikten recordhoogtes. De wereldwijde verkoopgolf op de obligatiemarkt was precies het omgekeerde van de stabiliteit die de G7 had willen uitstralen.

De onmogelijke juni van de ECB

Daarmee zit de ECB, de centrale bank die de leenkosten bepaalt voor de twintig eurolanden, klem in aanloop naar haar vergadering van 11 juni.

De inflatie in de eurozone loopt op en wordt vrijwel volledig gedreven door energiekosten. Wie energie en voedsel buiten beschouwing laat, ziet juist zwakkere onderliggende prijsdruk. Tegelijk is de economie bijna tot stilstand gekomen. Die combinatie van stijgende prijzen en stagnerende productie noemen economen stagflatie. Voor centrale banken bestaat daar geen nette standaardoplossing voor.

Een renteverhoging maakt hypotheken en bedrijfsleningen duurder. Dat helpt tegen inflatie die ontstaat doordat consumenten te veel uitgeven. Het doet niets aan een aanbodschok in de Straat van Hormuz. De markten rekenen nog steeds op een renteverhoging in juni, maar de ECB zou dan verkrappen tegen een probleem waar haar instrumenten niet bij kunnen.

Wie vangt de schok op

Duitsland heeft zijn groeiraming voor het tweede kwartaal van 2026 verlaagd naar 0,3%. Dat is een forse bijstelling en laat zien hoe zwaar de energieschok weegt op een industriële basis die toch al kwetsbaar was. Producenten van chemie, metalen en glas schrappen sinds 2022 banen en productie. Een tijdelijke verlaging van de brandstofaccijns loopt eind juni af; een vervanger is niet aangekondigd.

Italië vroeg de Europese Commissie om energie-uitgaven uit te zonderen van de Europese begrotingsregels, de grenzen aan overheidstekorten waar eurolanden zich aan moeten houden. Brussel zei nee en wees op miljarden aan bestaande EU-middelen die Italië nog niet heeft uitgegeven. Defensie-uitgaven komen overigens al in aanmerking voor een uitzondering op die regels. Energie-uitgaven niet. Geen enkel G7-land steunde de Italiaanse vraag om bredere flexibiliteit.

Op 21 mei publiceert de Commissie nieuwe economische ramingen. Als die cijfers de vertraging bevestigen, neemt de druk op Brussel toe om de begrotingsregels losser toe te passen en op de ECB om de rente ongemoeid te laten. De grote economische instellingen in Europa trekken nu in tegengestelde richtingen: strakkere begrotingen vanuit de G7, strakker geld vanuit de markten, en een aanbodcrisis die met geen van beide hefbomen valt op te lossen.