VS halveren NAVO-toezeggingen voor strategische bommenwerpers

De Amerikaanse krijgsmacht trekt zich sneller uit Europa terug dan bondgenoten hadden voorzien. De zwaarste ingrepen vallen bovendien buiten de ene juridische rem die het Congres juist had ingebouwd om zo'n terugtocht te beperken. Washington schrapt in de troepen die het aan de NAVO-crisisplanning heeft toegezegd: het aantal strategische bommenwerpers wordt gehalveerd, het aantal gevechtsvliegtuigen met een derde verminderd en onderzeeërs verdwijnen helemaal uit de planning. Deze besluiten lopen via het Witte Huis en het Pentagon, zonder stemming in het Congres. Europese hoofdsteden moeten daardoor gaten vullen die zij vóór 2029 niet kunnen dichten.

Twee kanalen, één zonder vangrail

Waarom Europese functionarissen ongerust zijn, wordt pas duidelijk als twee vormen van Amerikaanse militaire aanwezigheid uit elkaar worden gehaald. De eerste is het aantal militairen dat fysiek in Europa is gestationeerd: nu ongeveer 80.000. Het Congres legde in Section 1249 van de NDAA, de jaarlijkse Amerikaanse defensiemachtigingswet, een ondergrens van 76.000 vast. Gaat het Pentagon daaronder, dan moet het tegenover parlementariërs verklaren dat de veiligheid van bondgenoten niet wordt geschaad. Die vangrail krijgt doorgaans de aandacht.

Zwaarder weegt het NAVO Force Model. Daarin staat wat elke bondgenoot in een crisis belooft te leveren: eenheden die binnen 10, 30 of 180 dagen vanuit eigen bases kunnen worden ingezet. Over deze toezeggingen beslist de Amerikaanse regering zelf. Er is geen wet die haar bindt. Toen Pentagon-gezant Alexander Velez-Green op 22 mei NAVO-functionarissen bijpraatte, presenteerde hij juist in deze categorie de kortingen: de helft minder bommenwerpers, een derde minder gevechtsvliegtuigen, geen onderzeeërs meer, en minder tankvliegtuigen en torpedobootjagers (CDE News). Het Pentagon bevestigde de cijfers, maar gaf geen tijdpad.

Op 30 mei meldde Welt am Sonntag dat de terugtrekking sneller zou verlopen dan eerder was gecommuniceerd, zonder de overgangsperiode waarop Europese regeringen hadden gerekend. Een NAVO-diplomaat zei tegen Reuters dat het tempo "zal afhangen van het vermogen van de anderen om met alternatieven te komen", en voegde daaraan toe dat "zelfs in de VS nog niet alles definitief is besloten".

Een gat dat geld alleen niet dicht

Wat Europa moet vervangen, gaat verder dan begrotingen en productielijnen nu aankunnen. Het IISS schatte in 2025 dat het kopiëren van Amerikaanse conventionele capaciteiten in het Euro-Atlantische gebied $ 226 miljard tot $ 344 miljard aan platforms alleen zou kosten, oplopend tot bijna $ 1 biljoen over 25 jaar. Volgens de raming van het Kiel Institute van mei 2026 kost betekenisvolle, maar geen volledige, Europese autonomie ongeveer € 50 miljard per jaar gedurende een decennium. Alleen al het tekort aan gevechtsvliegtuigen vraagt om 350 tot 400 extra toestellen, die Europese fabrieken niet vóór het midden van de jaren dertig kunnen leveren.

Twee reacties laten zien hoe verschillend Europese hoofdsteden zich aanpassen. Frankrijk breidt zijn nucleaire paraplu uit via wat het "dissuasion avancée" noemt: voorwaartse afschrikking, waarbij partnerlanden onder de Franse nucleaire garantie vallen zonder mee te beslissen over inzet. Op 27 mei werd Noorwegen via de Narvik Arrangement het negende land dat zich aansloot. Aan de conventionele kant nemen Duitsland en Nederland via hun gezamenlijke 1e Duits-Nederlandse Legerkorps commandantverantwoordelijkheid op zich voor de verdediging van Estland en Letland. Daarmee verschuift de leiding over de Baltische verdediging rechtstreeks van Washington naar Europese handen.

Het venster 2027-2029

Beide bewegingen leggen hetzelfde probleem bloot: timing. De Poolse chef-staf bevestigde dat Polen werkt aan eigen langeafstandswapens, maar erkende dat de eerste resultaten "minstens twee jaar" op zich laten wachten. Het EU Institute for Security Studies waarschuwt dat de geschrapte stationering van Tomahawks in Duitsland "een kernonderdeel van Europa's afschrikking wegneemt" tijdens wat het instituut "jaren van militaire overgang" noemt. De Carnegie Endowment schrijft dat de Baltische staten vrezen dat de terugtrekking komt "voordat Europa erin slaagt zijn defensiegaten te vullen".

Vrijwel elke beoordeling komt uit bij hetzelfde kwetsbare venster: 2027 tot 2029. Dan werken de Amerikaanse kortingen het hardst door, terwijl Europese vervanging nog jaren van levering verwijderd is. De volgende test komt begin juni, tijdens de NAVO Force Sourcing Conference. Daar moeten Europese landen aangeven welke Amerikaanse gaten zij willen vullen. Washington heeft de volgorde zo ingericht dat bondgenoten voor een eenvoudige, maar ongemakkelijke keuze staan: publiek beloven gaten te dichten die zij nog niet kunnen dichten, of in juli met lege handen aankomen op de top in Ankara.