VS kan wapenleveringen aan Oekraïne blokkeren

Volgens de Financial Times belden Amerikaanse functionarissen Kyiv en Europese hoofdsteden op 10 en 11 oktober met de eis dat Oekraïne stopt met aanvallen op Russische olieraffinaderijen (Financial Times). De krant schrijft dat zij dreigden de uitwisseling van inlichtingen op te schorten en leveringen van Amerikaanse wapens voor Oekraïne te blokkeren, ook als bondgenoten die wapens betalen. De voorraden komen immers uit de Verenigde Staten (NATO). Een blokkade is niet bevestigd. De gemelde waarschuwing maakt wel duidelijk wie de leveringen in handen heeft.

De berichtgeving kent beperkingen. De bronnen van de FT zijn anonieme Europese functionarissen die zelf aan de telefoon waren of achteraf over de gesprekken zijn bijgepraat. De krant noemt geen Amerikaanse beller en verwijst niet naar een schriftelijke instructie. Reuters zei het bericht niet te kunnen verifiëren; het Witte Huis had niet direct gereageerd (Reuters).

De telefoontjes volgden op een omstreden gesprek. Op 9 oktober zetten Trumps gezanten Steve Witkoff en Jared Kushner de Oekraïense onderhandelaars in Miami bijna acht uur lang onder druk om de aanvallen op raffinaderijen te staken. Een Oekraïense functionaris zei dat de gezanten dreigden de inlichtingenuitwisseling te beëindigen; een Amerikaanse functionaris ontkende dat er expliciet was gedreigd (Axios). De Oekraïense delegatie vertrok voortijdig (To Brief). De berichtgeving van de FT gaat verder: ze voegt de wapenleveringen toe en meldt dat ook Europese regeringen onder druk zijn gezet.

Waar Europa voor betaalt en waar Washington over beslist

De wapenleveringen lopen via de Prioritised Ukraine Requirements List (PURL). De hoogste NAVO-commandant in Europa stelt pakketten samen op basis van de behoeften van Oekraïne en de voorraden die de VS kunnen missen (NATO). De bondgenoten bepalen of ze ervoor betalen.

Het gaat om aanzienlijke bedragen. Op 8 oktober hadden meer dan twee derde van de NAVO-bondgenoten, naast Australië en Nieuw-Zeeland, samen ruim 6 miljard dollar toegezegd (NATO).

Betalen maakt een donor nog niet tot leverancier. De wapens komen uit Amerikaanse voorraden en bereiken Oekraïne dus alleen als Washington ze vrijgeeft. Zo kan de VS pakketten vertragen waarvoor Europese landen al hebben betaald, zonder zelf geld uit te geven.

Een dreigement is overigens nog geen blokkade. De NAVO meldde dat leveringen onderweg waren, maar die mededeling dateert van vóór de telefoontjes en zegt dus niet of ze daarna doorgingen. Op 11 oktober had geen bij naam genoemde Amerikaanse, Oekraïense of NAVO-functionaris publiekelijk bevestigd dat opdracht was gegeven een pakket tegen te houden of een inlichtingenverbinding uit te schakelen (Financial Times).

Een precedent, een brandstofmarkt en Kyiv's voorwaarde

Washington heeft de steun aan Oekraïne eerder opgeschort, zij het in een andere vorm. Op 5 maart 2025 zette het de uitwisseling van inlichtingen stil (Washington Post). Na gesprekken in Jeddah hervatte het die uitwisseling en de Amerikaanse militaire steun op 11 maart (AP). Die episode ging over Amerikaanse steun en inlichtingen. Wapens die andere regeringen hadden gekocht, speelden geen rol.

Amerikaanse functionarissen hebben niet publiekelijk uitgelegd waarom de raffinaderijen voor hen van belang zijn. De aanvallen hebben de Russische brandstofproductie wel degelijk geraakt. De International Energy Agency stelde vast dat de Russische benzineproductie ongeveer 20% lager lag dan een jaar eerder en de dieselproductie bijna 30% lager, terwijl de brandstofmarkt al krap was (IEA). Dat is de achtergrond op de brandstofmarkt. Uit de berichtgeving blijkt niet dat brandstofprijzen de aanleiding waren voor de telefoontjes.

Trump heeft een bestand rond energievoorzieningen aangekondigd, maar de voorwaarden niet bekendgemaakt. Oekraïne heeft daarop een voorwaarde gesteld.

Op 11 oktober zei Zelensky dat Oekraïne Russische energievoorzieningen niet zou aanvallen als Rusland hetzelfde deed (president van Oekraïne). Kyiv baseert zijn positie op wederkerigheid. Als alleen Oekraïne stopt, kunnen Russische raffinaderijen hun productie herstellen terwijl Russische raketten de Oekraïense stroomvoorziening blijven treffen.

Alleen het Witte Huis en de militaire leiding van de NAVO kunnen zeggen of de betaalde pakketten nog worden geleverd. Geen van beide heeft zich publiekelijk over het bericht uitgelaten. De gemelde waarschuwing blijft onbevestigd. Europa kan Amerikaanse wapens voor Oekraïne betalen, maar Washington bepaalt of ze worden vrijgegeven.