Het US Pentagon schrapt inzet van 4,000 militairen in Polen zonder overleg met bondgenoten

Op 8 mei stuurde het Pentagon een geclassificeerd bericht aan de Poolse generale staf: de komst van bijna 4.000 Amerikaanse militairen naar Polen ging niet door. Twee dagen lang bleef de mail ongeopend. Volgens Poolse militaire regels mocht alleen stafchef generaal Wiesław Kukuła het bericht persoonlijk openen, en hij was op reis (Onet, Rzeczpospolita). Toen iemand het bericht uiteindelijk las, hadden Poolse media het nieuws al opgepikt via Army Times.

Die gemiste mail zegt meer dan iets over één Poolse inbox. Washington nam een belangrijk besluit over de militaire aanwezigheid aan de oostgrens van Europa, en de enige formele kennisgeving liep via een standaard geclassificeerd bericht aan een buitenlandse officier. Geen telefoontje, geen diplomatieke nota, geen NAVO-kanaal. In de Europese veiligheidsarchitectuur bestaat geen instrument dat de Verenigde Staten verplicht vooraf te overleggen wanneer zij eigen troepen verplaatsen.

Het gat in de meldingsplicht

Het oprichtingsverdrag van de NAVO bevat geen bindende plicht voor de Verenigde Staten om bondgenoten te informeren voordat Amerikaanse eenheden worden verplaatst. Artikel 4 geeft elk lidstaat wel het recht om overleg te vragen wanneer die zich bedreigd voelt, maar legt Washington geen verplichting op om vóór een besluit melding te doen.

De geschrapte eenheid was het 2nd Armored Brigade Combat Team van de 1st Cavalry Division. Tanks waren al naar Europa verscheept. Formeel ging het om een "roterende" inzet (Stars and Stripes). Een hoge militaire NAVO-functionaris zei dat "roterende troepen geen deel uitmaken van de afschrikkings- en verdedigingsplannen van de NAVO" (CNA/Reuters). Alleen oefenen bondgenoten al vier jaar met precies zulke roterende eenheden. De technische scheidslijn houdt dus slecht stand zodra zij de operationele werkelijkheid raakt.

Ook de Amerikaanse wet werkte niet als rem. De National Defense Authorization Act verhindert dat het Pentagon het aantal Amerikaanse militairen in Europa onder de 76.000 brengt. Daarvoor moet het leger aantonen dat het de NAVO heeft geraadpleegd en een onafhankelijke veiligheidsbeoordeling indienen. Aan geen van die voorwaarden werd voldaan. De juridische uitweg van het Pentagon: het schrappen van een inkomende rotatie geldt als "niet verhogen", niet als "verminderen" (Euronews). Mike Rogers, voorzitter van de defensiecommissie in het Huis van Afgevaardigden, was ongewoon direct: "Er is geen wettelijk voorgeschreven overleg met ons geweest. We weten niet wat hier gebeurt" (Defense One).

Het besluit kwam van het Office of the Secretary of Defense onder Pete Hegseth, niet uit de militaire bevelslijn. SACEUR, de hoogste militaire commandant van de NAVO in Europa, generaal Christopher Cavoli, zei in april nog tegen het Congres dat zijn advies was "de huidige troepenopstelling te handhaven" (Hudson Institute). Het Pentagon zelf zou bovendien zijn overvallen door het moment waarop de annulering kwam (Inkl/FT). Wanneer zelfs de militaire leiding van het bondgenootschap Washingtons stappen niet kan voorzien, verliezen Europese planners het ijkpunt waarop zij hun eigen defensie-uitgaven afstemmen.

Versplintering aan de oostflank

De Bucharest Nine, de negen NAVO-landen aan de oostflank van Estland tot Bulgarije, kwamen op 13 mei bijeen en namen een gezamenlijke verklaring aan waarin Rusland "de belangrijkste en meest directe langetermijndreiging" werd genoemd (Agerpres, NATO.int). Hongarije onthield zich, met verwijzing naar de regeringswisseling. Vergeleken met de openlijke blokkades uit het Orbán-tijdperk is dat wel een stap richting betrokkenheid, maar het doorbreekt nog steeds de eensgezindheid van de oostflank over Rusland.

NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte legde zich op de top neer bij de nieuwe werkelijkheid in plaats van die te bestrijden: bondgenoten moeten "meer verantwoordelijkheid nemen voor hun eigen conventionele verdediging, gesteund door Amerikaanse macht". De Litouwse president Nausėda gaf de meest openhartige samenvatting: "het nieuwe mozaïek is waarschijnlijk nog niet gelegd" (lrytas.lt). De Estse minister van Defensie erkende dat onduidelijk is of het Poolse besluit gevolgen heeft voor eenheden in de Baltische staten (ERR). Roemenië en Polen boden allebei aan verplaatste troepen op te nemen. In de boodschap trekken ze samen op, geografisch concurreren ze gewoon met elkaar (Antena 3).

Een gecoördineerde reactie van de oostflank kwam er niet. Elk land onderhandelde afzonderlijk met Washington. Dat is precies de dynamiek die de Amerikaanse onderhandelingsmacht vergroot en de gezamenlijke positie van bondgenoten verzwakt.

Het precedent uit 2020 werkt twee kanten op. Trumps poging in zijn eerste termijn om 9.500 militairen uit Duitsland terug te trekken, werd toen geblokkeerd door een Senaatsstemming van 81 tegen 12. Dit keer dreigt het Congres wel met handhaving, maar heeft het nog niet ingegrepen. De Iran-campagne geeft Republikeinse haviken bovendien politieke ruimte om de regering niet openlijk tegen te spreken (Reuters). Generaal Dan Caine, voorzitter van de Joint Chiefs of Staff, bezoekt Warschau op 20 mei.

De Verenigde Staten lijken hun troepenopstelling te herzien via voldongen feiten in kleine stappen. Europese bondgenoten kunnen protesteren, opvang aanbieden of zich aanpassen. Transparantie afdwingen kunnen zij niet.