US Pentagon trekt 9,000 militairen en raketverdediging terug uit Duitsland en Polen

De trans-Atlantische veiligheidsorde die sinds 1949 overeind stond, wordt nu per Pentagon-nota afgebouwd. In mei 2026 haalden de VS tegelijk 5.000 militairen weg uit Duitsland, schrapten zij de rotatie van een gepantserde brigade van 4.000 militairen naar Polen en lieten zij het plan vallen om Tomahawk-kruisraketten op Europees grondgebied te stationeren. Samen brengen die besluiten de Amerikaanse troepensterkte terug naar het niveau van voor de grootschalige Russische invasie van Oekraïne. Daarmee ontstaat een militair gat dat geen enkel Europees land voor het einde van dit decennium kan vullen.

De bilaterale wedloop

Binnen enkele dagen begonnen zeker vijf NAVO-bondgenoten aan de oostflank openlijk bij Washington te lobbyen om vertrekkende Amerikaanse eenheden over te nemen. De Roemeense president Nicușor Dan verklaarde dat zijn land klaarstaat om "zo veel mogelijk Amerikaanse militairen" te huisvesten. Hij wees daarbij op de uitbreiding van € 4 miljard van de luchtmachtbasis Mihail Kogălniceanu bij de Zwarte Zee (Capital.ro, Antena3). Opvallender dan het aanbod zelf was het raamwerk erachter: Dan stelde een "NAVO 3.0" voor, een formule voor lastenverdeling waarbij elke bondgenoot naar rato zou bijdragen, 3,5% van het BBP plus een aanvullende verplichting van 1,5%, om meer Amerikaanse aanwezigheid te kunnen rechtvaardigen. Roemenië vraagt dus niet alleen om troepen. Het biedt een nieuw model aan om die troepen te verdienen.

Polen, waar al ongeveer 10.000 Amerikaanse militairen op rotatiebasis zijn gestationeerd, hield publiekelijk vol dat er niets was veranderd, terwijl Poolse generaals bevestigden dat de brigade wel degelijk was geschrapt. Litouwen bood ruimte aan voor nog eens 1.000 militairen. Oostelijke bondgenoten behandelen Amerikaanse militaire aanwezigheid inmiddels als een prijs die via bilaterale charmeoffensieven kan worden gewonnen. De gezamenlijke NAVO-planning wordt daarmee grotendeels omzeild.

Het langeafstandstekort

Troepenaantallen halen de koppen, maar bij Europese militaire planners veroorzaakte een stillere annulering meer onrust. Het Pentagon schrapte ook een Long-Range Fires Battalion voor Duitsland, de eenheid die Typhon-lanceersystemen zou bedienen waarmee Tomahawk-kruisraketten meer dan 1.600 km kunnen afleggen. Juist dat systeem moest een scheefgroei corrigeren die Europa kent sinds Rusland nucleair inzetbare Iskander-raketten in Kaliningrad plaatste. Het Duitse grondgebonden systeem met het grootste bereik komt tot 84 km. Het Europese alternatief, het ELSA-consortium dat een gezamenlijke langeafstandsraket ontwikkelt, levert niet vóór het midden van de jaren dertig een eerste inzetbare capaciteit op.

Berlijn probeerde daarop haast te maken met de directe aankoop van maximaal 400 Tomahawk-raketten en Typhon-lanceerders. Duitsland wil dus het systeem kopen dat Washington niet langer zelf wil stationeren. Frankrijk kondigde € 36 miljard extra defensie-uitgaven tot 2030 aan, met onder meer een verviervoudiging van de munitieproductie en een uitgebreidere nucleaire afschrikking die als schild aan acht Europese partners wordt aangeboden.

De juridische struikeldraad

Het besluit leidde tot de zwaarste confrontatie in decennia tussen het Congres en een president over de Amerikaanse militaire houding in Europa. Sectie 1249 van de National Defence Authorization Act voor begrotingsjaar 2026, de jaarlijkse wet die de Pentagonuitgaven regelt, legt een ondergrens van 76.000 Amerikaanse militairen in Europa vast. Die grens mag alleen worden doorbroken als de minister van Defensie aan het Congres verklaart dat vermindering de nationale veiligheid dient en dat bondgenoten zijn geraadpleegd. Aan geen van beide voorwaarden is voldaan. Mike Rogers, voorzitter van de defensiecommissie in het Huis van Afgevaardigden, waarschuwde voor "pain" als wettelijke minimumaantallen worden geschonden. Congreslid Don Bacon noemde het schrappen van de Polen-rotatie "a slap in the face" voor Amerika's nauwste bondgenoten. De weerstand komt uit beide partijen, maar het Congres kan een presidentieel inzetbevel niet rechtstreeks blokkeren. Het heeft alleen begrotingsinstrumenten, terwijl de terugtrekking al binnen 6 tot 12 maanden moet plaatsvinden.

Wat overeind blijft

De formele afschrikkingslaag van de NAVO blijft vooralsnog intact: de multinationale gevechtsgroepen die sinds 2016 aan de oostflank staan, met in totaal 10.232 militairen onder Europese raamwerknaties. Ook de Duitse brigade van 5.000 militairen die in 2027 in Litouwen moet staan, ligt nog op schema. NAVO-secretaris-generaal Rutte benadrukte op de B9-top dat de Amerikaanse aanwezigheid "vast and massive" blijft.

De Nederlandse militaire inlichtingendienst schatte dat Rusland binnen een jaar na het einde van de vijandelijkheden in Oekraïne klaar kan zijn om de oostgrens van de NAVO te testen. De periode met verhoogd risico, 2027 tot 2029, valt precies samen met de jaren waarin Europese vervangende capaciteit er nog niet is. Europa probeert nu in hoog tempo een afschrikkingsarchitectuur op te bouwen die het decennialang heeft uitbesteed. Het tempo wordt daarbij niet bepaald door Europese aanbestedingen, maar door de snelheid waarmee Moskou zijn krijgsmacht herstelt.