US-sancties richten zich op ICC

De regering-Trump werkt aan sancties die niet alleen individuele functionarissen van het Internationaal Strafhof (ICC) treffen, maar de instelling als geheel, melden anonieme functionarissen en documenten die The Wall Street Journal heeft ingezien (Il Fatto Quotidiano, AP via The Spokesman-Review). Het pakket is nog niet ondertekend of gepubliceerd. In de huidige sanctiedatabase van het Amerikaanse ministerie van Financiën staat geen aanwijzing dat het ICC als entiteit is gesanctioneerd (OFAC search). Volgens dezelfde berichtgeving zou het plan de meeste transacties met het hof verbieden en het ICC zes tot zeven maanden geven om Amerikaanse diensten af te bouwen. Als de sancties worden ingevoerd, moeten Europese regeringen een vraag beantwoorden die ze tot nu toe hebben ontweken: kunnen zij de banken, softwareleveranciers en clouddiensten van het ICC daadwerkelijk operationeel houden als Washington die bedrijven opdraagt hun dienstverlening te staken?

Wat er al ligt

Washington heeft al individuele functionarissen van het ICC gesanctioneerd. De voorzitter van het hof, Tomoko Akane, en rechter Abdoulaye Seye werden in augustus 2026 op de sanctielijst geplaatst. Hun rekeningen werden bevroren, kaartbetalingen mislukten en Apple, Amazon en PayPal beperkten hun toegang (Courthouse News Service, OFAC). De juridische basis is Executive Order 14203, die op 6 februari 2025 werd ondertekend. Die geeft het Amerikaanse ministerie van Financiën de bevoegdheid bezittingen te blokkeren van personen of entiteiten die betrokken zijn bij specifieke activiteiten van het ICC (Federal Register).

Die order is ruim genoeg geformuleerd om ook het hof zelf te treffen. Een aanwijzing van het ICC als gesanctioneerde entiteit zou verder gaan dan de maatregelen tegen individuele functionarissen. Ze kan de bankrekeningen, software, bewijssystemen en veldoperaties van het hof raken in alle 17 actieve situaties, van Oekraïne tot de Democratische Republiek Congo (ICC).

Waar de kwetsbaarheid zit

Europese regeringen hebben tot nu toe vooral politieke solidariteit getoond. Duitsland bevestigde op 19 augustus opnieuw zijn steun aan het hof (German government). De diplomatieke dienst van de EU sprak van „onvoorwaardelijke steun” (EEAS). Spanje, België, Frankrijk en Slovenië steunden het activeren van het Blocking Statute, een EU-verordening die Europese bedrijven verbiedt bepaalde buitenlandse sancties na te leven (EUobserver). De Europese Commissie heeft zich daar overigens nog niet aan verbonden.

Geen van die verklaringen lost het operationele probleem op. Het ICC maakt gebruik van diensten die via Amerikaanse knooppunten lopen: banken voor dollarclearing, kaartnetwerken, cloudplatforms, softwarelicenties en herverzekeraars. Ook betalingen in euro's nemen de Amerikaanse blootstelling niet weg. Europese banken kunnen immers nog steeds afhankelijk zijn van Amerikaanse correspondentbanken, Amerikaanse activa of Amerikaanse software voor naleving van sanctieregels.

De druk is al zichtbaar. Nederlandse banken zouden substantiële staatsgaranties hebben gevraagd voordat zij de dienstverlening aan het ICC wilden voortzetten (Journal of International Criminal Justice). Het Nederlandse hostingbedrijf ProcoliX weigerde na eerdere sanctiemaatregelen extra werkzaamheden voor het ICC (NRC). Het gaat dus om Europese bedrijven die Europese beslissingen nemen, maar daarbij wel rekening houden met het risico dat zij toegang tot de Amerikaanse markt verliezen.

Europa's nog onbeproefde antwoord

Europa beschikt over juridische instrumenten. Het Blocking Statute zou naleving van een aangewezen Amerikaanse maatregel verbieden, maar pas nadat de Commissie die maatregel aan de bijlage van de verordening heeft toegevoegd (EUR-Lex). Het Anti-Coercion Instrument, een EU-verordening die handelsmaatregelen tegen buitenlandse economische druk mogelijk maakt, vereist eerst een onderzoek en daarna een stemming van de lidstaten in de Raad (European Commission). Voor traditionele EU-tegensancties is unanimiteit nodig. Eén regering kan ze dus blokkeren.

De beperking geldt voor alle drie de routes: een verbod op naleving levert niet vanzelf een bank, cloudhost of verzekeraar op. Een bedrijf dat volgens Europees recht diensten aan het ICC moet blijven leveren, riskeert nog altijd toegang tot de Amerikaanse markt, dollarclearing en Amerikaanse technologie te verliezen. Het betaalkanaal dat Frankrijk, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk in 2019 voor de handel met Iran opzetten, verwerkte om precies die reden slechts minimale transacties.

Een door PublicSpaces geleide coalitie heeft de Tweede Kamer gevraagd om een plan van aanpak waarin meerdere ministeries samenwerken aan bankdiensten, cloudvoorzieningen, hosting en continuïteit van dienstverlening (PublicSpaces). In de Nederlandse begroting voor Buitenlandse Zaken voor 2027 staat wel iets over de bescherming van internationale instellingen, maar zij noemt geen specifieke leveranciers van het ICC, geen voorwaarden voor ingrijpen en geen garanties (Tweede Kamer). De voorgestelde jaarlijkse begroting van het ICC bedraagt ongeveer € 194 miljoen (ICC-ASP-24-10). Het geld is beschikbaar. Wat ontbreekt, is een beproefde regeling die leveranciers aan het hof laat doorwerken wanneer zij daarvoor Amerikaanse sancties riskeren.

Het Amerikaanse plan is nog een concept. Europa heeft het ICC intussen wel bescherming toegezegd, maar nog niet laten zien hoe het de essentiële leveranciers van het hof operationeel wil houden. De gemelde overgangsperiode biedt tijd om voorbereidingen te treffen, maar alleen als regeringen verder gaan dan verklaringen en contracten, garanties en migratieplannen opstellen.