VS vraagt 120 miljoen vaten Europese diesel

De Verenigde Staten hebben Frankrijk en Duitsland gevraagd hun noodvoorraden diesel vrij te geven. Doen ze dat niet, dan kunnen Amerikaanse dieseluitvoeren mogelijk worden beperkt. Volgens één bron geldt het verzoek voor de hele EU en gaat het om 120 miljoen vaten in zes maanden (Reuters). Verkoop van opgeslagen brandstof kan de prijzen nu drukken, maar laat Europa minder buffer over als de aanvoer later stokt. Over vrijgave of een verbod is geen besluit genomen.

Een verzoek met een dreigement

Washington presenteert het verzoek als een kwestie van lasten delen. Minister van Financiën Scott Bessent zei dat de VS bij een gezamenlijke vrijgave van reserves in maart zijn deel had gedaan en dat bondgenoten nu hun toezeggingen moesten nakomen. Minister van Energie Chris Wright zei dat extra diesel van pas zou komen vóór de oogst en het winterse stookseizoen (Reuters).

De dreiging is minder concreet dan het verzoek. Donald Trump heeft ervoor gepleit een tijdelijk exportverbod te overwegen, maar vroeg zich ook af of dat de Amerikaanse benzineprijs zou verhogen. Wright waarschuwde voor een algeheel verbod (Washington Post). Er is geen besluit bekendgemaakt dat het verbod invoert.

Europa heeft wel reden om de dreiging serieus te nemen. Volgens een cijfer over augustus was de VS goed voor ongeveer de helft van de Europese dieselimport (Euronews). Valt zo’n grote leverancier weg, dan moeten Europese afnemers met elkaar concurreren om ladingen uit andere regio’s.

Hoeveel dat kan kosten, is een kwestie van modelleren, niet van voorspellen. Oxford Economics berekende dat de Europese groothandelsprijs voor diesel (de prijs die raffinaderijen en handelaren rekenen voordat de brandstof de pomp bereikt) bij een volledig verbod 40–50% hoger zou liggen. Dat doemscenario helpt verklaren waarom EU-handelscommissaris Maroš Šefčovič waarschuwde dat Amerikaanse beperkingen de Europese economie zouden schaden (Euronews).

Wie de brandstof beheert

Brussel heeft zelf geen dieseltank. Elke lidstaat beheert zijn eigen noodvoorraden. Die liggen bij overheidsinstanties of bij oliemaatschappijen die verplicht zijn ze aan te houden; iedere regering besluit volgens de eigen wet wanneer ze worden vrijgegeven (EU stocks directive). Daarom richt Washington de druk op Parijs en Berlijn: de lidstaten beheren de voorraden zelf.

De gevraagde onttrekking zou groot zijn. Volgens CGTN, dat zich baseerde op Eurostat-cijfers uit mei 2025, bedroegen de Europese noodvoorraden diesel en gasolie toen ongeveer 39 miljoen ton. De gevraagde vrijgave van circa 16 miljoen ton zou volgens CGTN neerkomen op zo’n 41% van dat totaal (CGTN). Die cijfers zijn inmiddels ruim een jaar oud, dus het aandeel kan nu hoger of lager liggen.

Berlijn is voorzichtig. Het Duitse ministerie van Economische Zaken zei geen nieuw verzoek te hebben ontvangen van het International Energy Agency (IEA, dat vrijgave van reserves tussen olie-importerende landen coördineert) en waarschuwde ervoor de markt te ontregelen (Bloomberg).

Waarom lagere pompprijzen niet zeker zijn

De Commissie ziet vooral een prijsprobleem. Woordvoerder Anna-Kaisa Itkonen zei dat de EU geen dieseltekort had, maar wel met een "betaalbaarheidscrisis" kampte (EU Perspectives). De EU-prijzen voor brandstof voor privévervoer lagen in augustus 23,8% hoger dan een jaar eerder; die maatstaf omvat zowel benzine als diesel (Eurostat). Transporteurs en boeren voelen hogere dieselkosten direct, omdat vrachtwagens en tractoren op die brandstof rijden.

Een vrijgave werkt via de groothandelsmarkt. Extra vaten die te koop komen, kunnen de groothandelsprijs drukken, ook als overheden ze tegen de marktprijs verkopen. Of een transporteur vervolgens minder betaalt, hangt af van de brandstofverkopers. Die kunnen de prijsdaling maar deels of met vertraging doorberekenen en het verschil als marge houden.

De Poolse brandstofmarktanalist Urszula Cieślak stelde dat verkoop van opgeslagen brandstof tegen de marktprijs automobilisten niet vanzelf goedkoper uit laat zijn. Verkoop onder de marktprijs kan waarde naar tussenhandelaren verschuiven (Fakt). Het mechanisme is eenvoudig: een handelaar die staatsbrandstof goedkoop inkoopt, kan die tegen de marktprijs doorverkopen en het verschil opstrijken. De korting komt dan terecht in de boeken van een groothandelaar, niet bij een boer.

Ook aan die verzekering hangt een prijs. Elk vat dat vandaag wordt verkocht, beschermt niet meer tegen een volgende onderbreking van de aanvoer. De overheidsdiensten of bedrijven die de voorraden beheren, moeten ze bovendien later weer aanvullen.

De IEA-leden bespreken de kwestie op 2 oktober (Bloomberg). De afruil ligt al op tafel: Europa wordt gevraagd een groot deel van de reserves voor een aanvoerprobleem in te zetten voor een prijsprobleem, terwijl het onzeker is of automobilisten daarvan aan de pomp profiteren. Daarmee moet een Amerikaans exportverbod worden voorkomen. Dat verbod is wel bedreigd, maar nog niet afgekondigd; ook Amerikaanse functionarissen houden een slag om de arm. De cijfers over de voorraden dateren van mei 2025, waardoor het precieze aandeel onzeker blijft. Op basis van de enige beschikbare cijfers zou het wel om een forse onttrekking aan Europa’s noodvoorraden gaan.