Senaat verankert Oost-Med-energiealliantie

In Houston, waar Amerikaans energiebeleid al snel botst met commerciële werkelijkheid, hebben Griekenland, Cyprus, Israël en de Verenigde Staten vorige week een nieuwe instelling gelanceerd voor energiestrategie in het oostelijk Middellandse Zeegebied. Enkele dagen later zette een commissie van de Amerikaanse Senaat een wetsvoorstel door dat dezelfde regio als strategische prioriteit in Amerikaanse wetgeving moet verankeren. De politieke constructie staat er dus. Of zij ook gasstromen kan verplaatsen, is een andere vraag.

Een vast platform en een wetsvoorstel onderweg

Het Eastern Mediterranean Energy Center (EMEC) opende op 12 juni bij het Baker Institute van Rice University, na een ministerieel overleg tussen de Amerikaanse minister van Energie Chris Wright en zijn Griekse, Cypriotische en Israëlische collega's (Politis, Morningstar). EMEC tilt het 3+1-format (de bestaande samenwerking tussen Griekenland, Cyprus en Israël met Washington) van periodieke toppen naar een permanent platform voor onderzoek, investeringscontacten en bescherming van infrastructuur (GreekReporter, CNA).

Op 17 juni behandelde de Senate Foreign Relations Committee de Eastern Mediterranean Gateway Act (S.4443), een voorstel van de senatoren Cory Booker en Dave McCormick (Senate Foreign Relations Committee). Griekse media, waaronder ProtoThema en News247, brachten dat als goedkeuring door de Senaat, maar een commissiestap is nog vroeg in het proces. Een wetsvoorstel wordt pas Amerikaanse wet nadat beide kamers hebben gestemd en de president heeft getekend (US Senate).

Wat regelt het voorstel dan wel? Het zou het State Department opdragen het oostelijk Middellandse Zeegebied hoger op de prioriteitenlijst te zetten en het 3+1-format nieuw leven in te blazen. Ook spreekt het steun uit voor de IMEC-corridor, de handelsroute India-Midden-Oosten-Europa die tegenover Chinese infrastructuurinvesteringen wordt geplaatst. Verder moet het Congres geregeld worden bijgepraat (FDD Action). Er is geen openbaar bewijs dat het voorstel bouwgeld vrijmaakt, pijpleidingen financiert of exportcapaciteit garandeert.

Door een regio wettelijk als strategische prioriteit vast te leggen, dwingt Washington wel bureaucratische aandacht af en krijgt het Congres een terugkerende controlerol. De echte energiekwestie ligt alleen ergens anders.

Egypte: brug en verbruiker tegelijk

Cyprus beschikt over bevestigde gasvondsten op zee. Cypriotische bronnen schatten de gezamenlijke reserves op circa 20 biljoen kubieke voet (Cyprus Mail). Geen van die velden is rechtstreeks verbonden met Europa. De route loopt via Egypte, dat met Idku en Damietta de enige vloeibaarmakingsinstallaties in de regio heeft, samen goed voor een nominale capaciteit van ongeveer 16,7 miljard kubieke meter per jaar (EnterpriseAM).

Elke grote westerse partij in Cypriotische wateren is daardoor afhankelijk van die Egyptische installaties. Chevron en Shell willen gas uit Aphrodite per pijpleiding naar Port Said brengen. Eni en TotalEnergies mikken voor Cronos op dezelfde infrastructuur. ExxonMobil en QatarEnergy sloten met Egypte een overeenkomst over verwerking van gas uit de velden Glaucus en Pegasus (JPT/SPE). Het knelpunt is dus helder: het ligt in Egypte.

Daar zit ook de complicatie. Egypte kampt zelf met gastekorten en importeert lng om binnenlandse tekorten op te vangen (Ahram Online). Of Cypriotische volumes uiteindelijk Europese kopers bereiken of vooral de Egyptische gasbalans stabiliseren, hangt af van definitieve investeringsbesluiten en Egyptische voorrangsregels voor binnenlands verbruik. Geen Amerikaanse wet kan dat oplossen.

Wat Europa krijgt, en wat niet

Voor Zuidoost-Europa is de diplomatieke opzet reëel, maar onvolledig. Roemenië presenteert zijn Zwarte Zee-gas en de Griekenland-Bulgarije-Roemenië Vertical Corridor als eigen route naar een hubpositie (HotNews). De Great Sea Interconnector, een geplande onderzeese elektriciteitskabel tussen Cyprus, Griekenland en uiteindelijk Israël, zou Cyprus uit zijn isolement van het Europese stroomnet halen. Maar die kabel hangt af van EU-financiering, niet van Washington (Cyprus Mail). Italië zit buiten de kern van het 3+1-format, maar is via ENI's activiteiten in Egypte en Cyprus wel diep betrokken.

De EU zelf blijft opvallend stil. In de onderzochte openbare stukken is geen verklaring van Commissie of Raad te vinden waarin de Gateway Act wordt omarmd als instrument voor Europese energiezekerheid, ook al lijkt de taal van het project sterk op Brusselse Global Gateway-retoriek over connectiviteit en diversificatie.

Politici verkopen het oostelijk Middellandse Zeegebied als toegangspoort tot Europa. In de praktijk is Egypte die toegangspoort, en liggen de Europese knelpunten waarschijnlijk eerder bij netfinanciering en lng-economie dan bij strategische verklaringen uit Washington. Het budget en werkplan van EMEC zijn nog niet gepubliceerd, de Gateway Act is nog geen wet en de gasvelden wachten nog op definitieve investeringsbesluiten. De politieke architectuur loopt sneller dan de pijpleidingen waarnaar zij verwijst.