VS overweegt beperkingen voor Spaanse export

Op 14 oktober stelde de US Federal Maritime Commission (FMC), de Amerikaanse toezichthouder voor de zeescheepvaart, voor om bepaalde import uit Spanje te beperken. Olijfolie en keramische tegels vallen daaronder (FMC, ontwerpregel). Daarmee reageert de commissie op de weigering van Spanje om schepen onder Amerikaanse vlag met militaire lading voor Israël in de haven van Algeciras toe te laten. Vooralsnog is er niets van kracht. Een geschil over havenaanlopen bedreigt nu Spaanse exporteurs, terwijl Madrid dit niet zelfstandig kan beantwoorden.

Een tweede voorstel voorziet in een heffing van 200.000 dollar telkens wanneer een schip onder Spaanse vlag vanuit het buitenland een Amerikaanse haven binnenloopt (FMC). De heffing hangt af van de vlag, niet van de eigenaar of de lading. Een schip onder Amerikaanse vlag dat wordt geëxploiteerd door een Deens bedrijf betaalt dus niets. Blijft betaling uit, dan kan de FMC het Department of Homeland Security vragen dat schip of een ander schip onder Spaanse vlag de toestemming te ontzeggen die nodig is om Amerikaanse havens aan te doen (ontwerpregel).

De export die gevaar loopt

De grootste dreiging betreft goederen. De Amerikaanse import uit Spanje in de vijf productgroepen waarop het voorstel betrekking heeft, bedroeg in 2025 ongeveer 3,13 miljard dollar. Daarvan was 836,9 miljoen dollar olijfolie (Reuters, ontwerpregel). Dat is de waarde van de handel die de maatregelen kunnen raken, geen raming van de schade. De FMC laat overigens ruimte voor beperktere maatregelen.

De gevolgen kunnen verder reiken dan Spaanse producenten. Het ontwerp geldt voor goederen die "uit Spanje zijn uitgevoerd", niet alleen voor goederen die daar zijn gemaakt. Ook zou de FMC kunnen vragen een schip met zulke goederen vast te houden, ongeacht onder welke vlag het vaart (ontwerpregel). Landbouwproducten uit Marokko die in een Spaanse haven worden geladen, kunnen in theorie dus onder de maatregel vallen. De tekst maakt niet duidelijk hoe zulke wederuitvoer wordt behandeld.

Twee lezingen van dezelfde schepen

In november 2024 maakte het Spaanse ministerie van Buitenlandse Zaken bekend dat de Maersk Denver en de Maersk Seletar niet in Algeciras zouden aanlopen (EL PAÍS). Beide schepen worden geëxploiteerd door Maersk Line, Limited, de Amerikaanse tak van het Deense Maersk. De schepen varen onder Amerikaanse vlag en vervoeren lading voor de Amerikaanse overheid. Daarom ziet Washington een Spaanse havenbeslissing als een probleem voor de Amerikaanse scheepvaart.

Volgens Madrid keek het naar de lading en de bestemming, niet naar de vlag. Zes maanden eerder had Spanje ook een Deens schip geweigerd dat op weg was naar Haifa en naar verluidt explosieven aan boord had (RTVE). Maersk erkent defensiegerelateerde lading voor Washington te vervoeren, maar zegt dat er geen wapens of munitie voor Algeciras bestemd waren (Maersk).

Volgens de FMC doet het motief van Spanje er niet toe. In haar lezing geeft het Amerikaanse recht haar de bevoegdheid op te treden tegen omstandigheden die ongunstig zijn voor de Amerikaanse scheepvaart, zonder dat zij hoeft aan te tonen dat Spanje specifiek de Amerikaanse vlag viseerde (ontwerpregel). Haar zaak draait daarom om het scheepvaartverkeer. Vóór november 2024 liep Maersk Line, Limited gemiddeld 7,25 keer per maand Spaanse havens aan. In 2026 bracht de rederij tot aan de bekendmaking in totaal nog zes havenbezoeken (ontwerpregel).

Voor één rederij is dat een forse terugval. De FMC noemt geen bedrag voor de economische schade en houdt haar onder ede afgelegde bewijs geheim. Daardoor kunnen buitenstaanders niet zien hoe de toezichthouder de afgenomen havenaanlopen verbindt aan beperkingen op Spaanse export.

Wie nu aan zet is

Na de formele publicatie neemt de FMC 60 dagen lang reacties uit het publiek in ontvangst. Spanje kan een hoorzitting aanvragen (dossier). Daarna trekt de commissie de regel in, past die aan of stelt haar definitief vast. Het Department of Homeland Security zou eventuele weigeringen van toestemming om Amerikaanse havens aan te doen handhaven. Amerikaanse rechtbanken kunnen een definitief besluit toetsen.

De Spaanse regering zei op 14 oktober haar bedrijven te zullen verdedigen in overleg met de Europese Commissie en andere lidstaten (EFE). Dat overleg is juridisch noodzakelijk. Volgens de EU-verdragen valt het handelsbeleid onder de Unie, niet onder de lidstaten. Spanje kan dus geen eigen tegenheffingen opleggen. Europese tegenmaatregelen moeten van de Commissie komen, het dagelijks bestuur van de EU, met steun van de EU-regeringen.

Het voorstel houdt rekening met een tegenreactie. Als Spanje terugslaat, kan de FMC de heffingen verhogen of meer producten aan de lijst toevoegen (ontwerpregel). Het is onduidelijk of maatregelen op EU-niveau onder die bepaling zouden vallen. De dreiging maakt de mogelijke prijs van een reactie uit Brussel wel hoger.

De openbare stukken onderbouwen een beperktere conclusie dan de maatregelen van de FMC suggereren. De toezichthouder documenteert een scherpe daling van het aantal Spaanse havenaanlopen door één rederij, maar raamt de financiële schade niet en legt geen verband tussen die daling en beperkingen op ongeveer 3,13 miljard dollar aan Spaanse export (Reuters, ontwerpregel). Het vertrouwelijke bewijs kan dat gat overigens nog dichten. Tot die tijd is het verschil tussen bewijs en sanctie Spanje’s sterkste argument in de zienswijzenronde. Mocht het geschil uitgroeien tot een handelsconflict, dan bepalen de Commissie en de EU-regeringen hoe Europa reageert.