V4 keert zich tegen Duitse begrotingsklem

Vorige week hielden Polen, Tsjechië, Slowakije en Hongarije in het Hongaarse Gödöllő hun eerste formele leiderstop in jaren. Daarmee werd de Visegradgroep (V4) opnieuw zichtbaar, een regionaal verband dat na de Russische grootschalige invasie van Oekraïne politiek vastliep door onverenigbare posities tegenover Moskou. Die verschillen zijn niet verdwenen. De vier regeringen schuiven ze voorlopig opzij, omdat bij de volgende zevenjarige EU-begroting samenwerking wél rendeert.

Oude uitgaven, nieuwe rekeningen, niemand wil snijden

Het Meerjarig Financieel Kader, of MFK, is het uitgavenplan waarmee de EU voor zeven jaar plafonds en categorieën vastlegt. Het volgende kader bestrijkt 2028–2034 en moet unaniem worden aangenomen door alle 27 lidstaten, met instemming van het Europees Parlement. Eén land kan dus een akkoord ophouden.

Al decennia domineren twee grote posten de EU-begroting: cohesiebeleid, bedoeld om armere regio's te laten inlopen, en landbouwsubsidies onder het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid. Beide hebben machtige verdedigers. Tegelijk komen er nieuwe rekeningen bij: defensie, langdurige steun aan Oekraïne, de kosten van EU-uitbreiding en de aflossing van de pandemieschuld van NextGenerationEU (ECA, Euronews). Er moet dus ergens worden geschrapt. Geen regering zegt graag waar.

De Duitse bondskanselier Friedrich Merz voert de druk op. Hij wees een begroting van bijna € 2 biljoen af en wil geen nieuwe gezamenlijke EU-leningen (FAZ, Zeit). Nederland, Oostenrijk en Zweden zitten op dezelfde lijn: de totale uitgaven moeten omlaag en extra lenen is geen oplossing.

Aan de andere kant staat een Friends of Cohesion-groep van ongeveer 16 à 17 landen, waaronder Italië, Spanje, Portugal en alle vier V4-landen. Zij ondertekenden een verklaring waarin zij stellen dat cohesiebeleid en landbouw niet mogen worden gekort om nieuwe prioriteiten te betalen (Spanish Foreign Ministry, EUNews).

Een overlegblok, geen comeback

De top in Gödöllő past in die bredere begrotingsalliantie. Tijdens de persconferentie noemden de vier leiders cohesie, landbouwbeleid, energieprijzen en hervorming van de emissiehandel als gedeelde prioriteiten. Ook spraken zij af om vóór elke Europese Raad opnieuw te overleggen (AP/SFGate, Denník N). De Slowaakse premier Robert Fico zei dat de V4 weer "zeer sterk" wilde worden. De Tsjechische premier Andrej Babiš verwees naar wat hij een onaanvaardbare daling van de Tsjechische toewijzing noemde en koppelde V4-coördinatie aan het binnenhalen van maximaal budgetvoordeel (ČT24).

Die coördinatie is reëel, maar begrensd. Vier landen krijgen samen geen extra veto dat zij afzonderlijk niet al hadden, want artikel 312 VWEU geeft elke lidstaat die macht. Wat zij wel winnen, is politiek gewicht: een gedisciplineerd Midden-Europees overlegblok maakt snijden in cohesiegeld duurder en kan de compromistekst beïnvloeden voordat die op de laatste top op tafel ligt. De Poolse premier Donald Tusk benadrukte samenwerking met Italië en andere landen buiten de V4 (PAP). Poolse en Tsjechische media beschrijven de groep dan ook als een subblok binnen Friends of Cohesion, niet als een zelfstandig front (Business Insider Polska, Aktuálně.cz).

Ook Duitse bronnen lezen het zo. Merz erkende dat zijn bezuinigingslijn onder de regeringsleiders geen meerderheidspositie is (n-tv). Berlijn behandelt het begrotingsgevecht als een klassieke onderhandeling tussen nettobetalers en ontvangers, niet als een apart Visegradprobleem.

Vandaag bondgenoten, morgen concurrenten

De Italiaanse premier Giorgia Meloni riep de Friends of Cohesion bijeen in aanloop naar de Europese Raad van juni, waar regeringsleiders de EU-lijn uitzetten. Zij stelde dat cohesiebeleid en landbouwbeleid niet mogen dienen als financieringsbron voor nieuwe uitgavenposten (Sky TG24). Op de begroting heeft Rome Oost-Europese stemmen nodig tegen de zuinige landen.

Italiaanse media wijzen intussen op het ongemakkelijke volgende hoofdstuk: uitbreiding naar het oosten, vooral toetreding van Oekraïne, kan landbouw- en cohesiegeld verschuiven naar nieuwe lidstaten en daarmee huidige Zuid-Europese ontvangers onder druk zetten (Quotidiano Nazionale). De landen die nu EU-fondsen verdedigen, staan samen tegenover bezuinigingen. Zodra de totale enveloppe vastligt en regeringen verdelen wat overblijft, worden zij toch elkaars concurrenten.

Uit Gödöllő kwam geen openbaar V4-document met concrete begrotingseisen of rode lijnen (Telex). Definitieve landentabellen voor het MFK 2028–2034 bestaan nog niet, waardoor claims over winnaars en verliezers voorlopig onderhandelingsposities blijven. De persconferentie liet het eenvoudige deel zien: afspreken dat iemand anders moet betalen. De echte test komt wanneer de Commissie cijfers naast de namen van landen zet.