Gentherapie verhoogt lichtgevoeligheid bij zes patiënten

Met de camerabril op vonden en raakten vijf van de acht behandelde deelnemers een schrift nauwkeuriger aan dan met de bril uit (Physics World). Zij waren tien volwassenen die door vergevorderde retinitis pigmentosa blind waren geworden. Deze erfelijke ziekte tast het gezichtsvermogen geleidelijk aan. De deelnemers kregen optogenetische gentherapie in een proef die nu is gepubliceerd in het New England Journal of Medicine (NEJM-paper). Optogenetica is een techniek waarbij genen cellen gevoelig maken voor licht. In deze proef konden mensen die bijna niets zien een gewoon voorwerp beter vinden, maar alleen met de bril op.

Verschillende taken, verschillende resultaten

Het schrift was een van de verschillende tests, en de resultaten liepen per taak uiteen. Vier van de acht deelnemers vonden een doosje nietjes beter; vijf van de acht konden beter beoordelen in welke richting een staafje gekanteld was (Physics World). Die test met het staafje lijkt misschien abstract, maar een schuine lijn van een rechte kunnen onderscheiden is een eerste stap bij het herkennen van vormen.

Bij elk van die tellingen werd dezelfde persoon eerst met de bril op en daarna met de bril af getest. Dat is vergelijkbaar met een nieuwe leesbril opzetten, weer afzetten en kijken wat je ziet. Dezelfde deelnemer kan aan meerdere tests hebben meegedaan. De aantallen kun je dus niet optellen tot één totaal.

De Universiteit van Basel, een van de betrokken onderzoeksinstellingen, noemt de vooruitgang bescheiden (Universiteit van Basel). De tests gingen over eenvoudige voorwerpen en laten niet zien of deelnemers kunnen lezen of gezichten herkennen.

Twee verschillende meetlatten

Het vaak genoemde cijfer 'zes patiënten' (Le Monde) komt uit een andere meting: de gevoeligheid voor licht. Zeven van de tien deelnemers werden lichtgevoeliger. Bij zes nam die gevoeligheid ongeveer vier keer zo sterk toe, of meer. De auteurs noemen dat klinisch relevant (NEJM-paper). Concreet konden die zes een lichtpunt waarnemen dat enkele keren zwakker was dan het zwakste licht dat ze vóór de behandeling konden zien.

Volgens het artikel was deze grens voor 'klinisch relevant' gebaseerd op eerder onderzoek en niet vooraf vastgelegd in het onderzoeksplan. Daarmee corrigeren we ons eerdere bericht, waarin stond dat de grens vooraf was bepaald (To Brief).

Zwakker licht opmerken en met je zicht iets kunnen doen, zijn twee verschillende prestaties. Stel je voor dat je stemmen door een muur heen hoort. Je merkt dat iemand praat, maar kunt het gesprek niet volgen. Lichtgevoeligheid is als horen dat iemand praat. Een schrift op tafel vinden lijkt meer op begrijpen wat diegene zegt.

Op die tweede meetlat zijn de aantallen lager. Vier van de acht deelnemers die de gedragstests voltooiden, lieten bij meerdere tests een consequente verbetering zien (Universiteit van Basel). Gedragstests meten welke taken iemand met zijn zicht kan uitvoeren, in plaats van alleen of het oog licht registreert. Het aantal deelnemers bij wie de lichtgevoeligheid toenam, was groter dan het aantal dat consequent beter presteerde bij praktische taken.

In een kop verdwijnt het verschil tussen die twee meetlatten gemakkelijk. 'Zes blinde patiënten krijgen gedeeltelijk zicht terug' en 'vier van de acht verbeteren consequent bij voorwerptests' beschrijven dezelfde proef, maar beantwoorden verschillende vragen. De eerste gaat over de vraag of het oog op licht reageert. De tweede vraagt of die reactie helpt bij een taak.

Deelnemers met zichzelf vergelijken

Alle deelnemers kregen de behandeling en er was geen onbehandelde controlegroep (ClinicalTrials.gov-registratie). Het bewijs berust daarom op een vergelijking van iedere deelnemer met zichzelf: met de bril op en met de bril af. De proef vergeleek de behandelde deelnemers niet met vergelijkbare patiënten die de therapie niet kregen. Zo kan de opzet laten zien of deelnemers op de testdag met de bril beter presteren. Maar daarmee is niet vast te stellen welk deel van het verschil door de therapie komt; daarvoor zijn vergelijkbare onbehandelde patiënten nodig in een grotere, gecontroleerde proef.

In deze kleine proef voerden sommige behandelde deelnemers eenvoudige taken met voorwerpen nauwkeuriger uit als ze de bril droegen. De lichtgevoeligheid nam vaker toe dan de prestaties bij praktische taken consequent verbeterden. Als het volgende bericht over hersteld zicht verschijnt, is het dus zaak eerst te kijken van welke van die twee meetlatten het cijfer komt.