VW-winst daalt 28%, fabrieken staan stil

Volkswagen-topman Oliver Blume zei deze week tegen aandeelhouders dat hij "slimmere oplossingen" ziet dan het sluiten van Duitse fabrieken (Spiegel). In de fabrieken zelf, van Bratislava tot Martorell, stellen werknemers inmiddels een scherpere vraag: welke vestiging krijgt het volgende model? Dat besluit wordt in Wolfsburg genomen, meestal zonder veel publiek rumoer. Maar het bepaalt of een fabriek jaren werk heeft, of langzaam leegloopt. Daar is geen formeel sluitingsbesluit voor nodig.

De winstdaling die de keuzes afdwingt

De nettowinst van VW daalde in het eerste kwartaal van 2026 met 28% op jaarbasis tot € 1,56 miljard (Euronews). De hardste klap kwam uit China, jarenlang de belangrijkste winstmachine van Volkswagen. In de eerste jaarhelft zakten de leveringen daar met 26,1% tot 971.000 auto's, het laagste niveau sinds 2010 (SCMP, Yahoo/AP). In West-Europa groeide de verkoop licht, maar een paar procent extra volume daar compenseert niet dat een kwart van het Chinese volume wegvalt.

Het antwoord is VW's vierjarenplan: minder modellen, een eenvoudiger aanbod en een concern dat wordt ingericht op lagere productievolumes (Euronews, Topky). De cijfers die voor onrust zorgen, vier Duitse fabriekssluitingen en tot 100.000 banen, zijn nog scenario's en geen bestuursbesluiten (FAZ). De financiële logica achter die scenario's is wél concreet.

Dit is het kernprobleem. Europese autofabrieken draaiden in 2025 volgens een analyse van BCG op ongeveer 59% bezetting (Handelsblatt). Een fabriek op 59% betaalt nog steeds voor machines, gebouwen en vast personeel. Die vaste kosten dalen immers niet mee met de productie. Voor break-even is ongeveer 80% bezetting nodig. Bijna een derde van de Europese fabrieken is volgens die maatstaf overtollig.

Modeltoewijzing: het mechanisme dat zonder koppen fabrieken uitholt

"Model allocation" betekent dat Wolfsburg bepaalt welke fabriek welke auto bouwt, en voor hoelang. Een nieuw model levert jaren volle diensten, orders voor toeleveranciers en belastinginkomsten voor de regio op. Wie het volgende model misloopt, ziet een fabriek over meerdere jaren leeglopen, ook als de werkgelegenheidsbescherming formeel overeind blijft.

Duitse vestigingen als Emden, Zwickau en Osnabrück zitten precies in die tussenstand. Een akkoord van december 2024 tussen VW en IG Metall, de grootste Duitse industrievakbond, beschermt negen Duitse fabrieken tot 2030 en sluit gedwongen ontslagen uit (Tagesschau, Handelsblatt). Maar bescherming zonder opvolgend model is een aftelklok. In Dresden stopte de autoproductie in 2025. In Osnabrück loopt de lijn voor de T-Roc Cabrio alleen nog tot de nazomer van 2027 (Automobil Produktion). IG Metall heeft landelijke protesten aangekondigd en behandelt de uitgelekte sluitingsscenario's als een reële dreiging (Deutschlandfunk).

Hoe dit de grens over gaat

Buiten Duitsland hebben werknemers minder bescherming en kortere aanzegtermijnen. In Slowakije zijn machines en transportmiddelen goed voor meer dan 60% van de totale export (Teraz). Berichten dat de productie van de Porsche Cayenne mogelijk van Bratislava naar Leipzig verhuist, zijn niet bevestigd (Aktuality). Toch is de onrust rationeel. Verliest een land dat zo afhankelijk is van auto-export één model, dan loopt de schade via toeleveranciers, logistieke bedrijven en uiteindelijk de handelsbalans.

In Spanje maken vakbonden bij Martorell zich minder zorgen over direct banenverlies dan over de vraag of de fabriek een tweede EV-platform krijgt, de gedeelde technische basis waarop meerdere elektrische modellen worden gebouwd. Dat besluit bepaalt de werklast tot ver in de jaren dertig (elDiario.es).

De fabriek in het Portugese Palmela laat zien hoe de druk in de praktijk al werkt. Regelingen voor werkonderbreking raakten 3.742 van de 4.900 werknemers, terwijl de dagelijkse productie per dienst juist steeg (The Portugal News). De fabriek wordt efficiënter. Minder mensen delen het werk.

Wie wint, wie verliest

Duitse vaste werknemers op beschermde locaties winnen tijd, tot 2030. Blume wijst op 28.000 vrijwillige vertrekken die al zijn afgesproken als bewijs dat herstructurering zonder gedwongen ontslagen kan verlopen (Finanzen). Lagerekostenfabrieken in Portugal, Polen of Slowakije kunnen juist productie winnen als VW werk naar goedkopere locaties verschuift.

De verliezers zijn minder zichtbaar. Uitzendkrachten vangen overal de eerste klappen op. Toeleveranciers zonder onderhandelingsmacht kunnen hogere kosten niet terugleggen bij VW en leveren marge in. Werknemers in fabrieken die wel onder beschermingsafspraken vallen, maar geen opvolgend model hebben, leven ondertussen met een onzekerheid die in de officiële werkgelegenheidscijfers niet zichtbaar wordt.

VW hoeft een fabriek niet formeel te sluiten om werknemers en toeleveranciers te raken. Als opvolgende modellen elders worden ondergebracht, begint de economische schade jaren vóór een sluitingsbesluit. Tenzij Wolfsburg later vervangende productie toewijst, is die langzame druk de herstructurering.