Wang Yi doorbreekt Zweedse kou

Voor het eerst in 22 jaar heeft een Chinese minister van Buitenlandse Zaken Zweden bezocht. Wang Yi deed Stockholm op 4 juli aan tijdens een Noord-Europese rondgang langs Denemarken, Zweden, Finland en Noorwegen tussen 2 en 8 juli (GP, Politiken). De reis was een test: kan Beijing met bilaterale hoffelijkheid en economische druk de meest China-sceptische hoofdsteden van Europa zachter stemmen?

Het moment is niet toevallig gekozen. EU-handelscommissaris Maroš Šefčovič heeft oktober genoemd als het moment waarop hij "tastbare resultaten" van Beijing verwacht in handelsconflicten met de EU (Euronews, SCMP). Wangs rondgang was Beijings openingszet vóór dat ijkpunt.

Waarom Stockholm bezoeken als Brussel het handelsbeleid bepaalt?

EU-lidstaten bepalen niet afzonderlijk welke tarieven op China worden geheven. Het handelsbeleid ligt bij de EU als instelling; Zweden kan dus niet op eigen houtje invoerheffingen schrappen die Brussel heeft opgelegd (VWEU artikel 207). De EU heeft al via bindende regelgeving heffingen ingesteld op Chinese elektrische auto's (Uitvoeringsverordening 2024/2754).

Bij buitenland- en veiligheidsbeleid werkt het anders. Besluiten over sancties en diplomatieke lijn vereisen unanimiteit in de Raad, waar de regeringen van de lidstaten bijeenkomen. Elke hoofdstad heeft daar dus een veto. Zweden kan voor Beijing de Europese handelswetgeving niet herschrijven. Wel kan Stockholm mee bepalen hoeveel politieke druk Brussel voelt om tarieven en onderzoeken tegen gesubsidieerde import te blijven inzetten. Daarom loont bilaterale diplomatie voor Beijing toch.

De Noordse regeringen hielden dezelfde publieke lijn aan

De ontvangende landen waren beleefd, maar stevig. De Deense minister van Buitenlandse Zaken Lars Løkke Rasmussen noemde voorafgaand aan zijn ontmoeting met Wang publiekelijk twee zorgen: Chinese steun voor Ruslands oorlog in Oekraïne en de handelsonevenwichtigheden tussen de EU en China. Volgens hem moest Wang bij elke Noordse halte dezelfde boodschap horen (Politiken). Finland koos een vergelijkbare lijn en zette EU-China-betrekkingen, Ruslands oorlog en Europese veiligheid centraal in de gesprekken (Yle).

Zweden formuleerde het scherpst. Minister van Buitenlandse Zaken Maria Malmer Stenergard bracht Oekraïne en handel ter sprake en legde nadruk op EU-eenheid. In Zweedse commentaren bleef ook Gui Minhai niet onvermeld: de Zweedse staatsburger en uitgever die in China gevangen zit en wiens zaak nog altijd niet is opgelost. Columnist Jojje Olsson schreef in Expressen dat het heropenen van kanalen met Beijing het risico meebrengt dat het lot van vastgezette burgers bijzaak wordt (Expressen). Juist die zaak laat zien of Zweden individuele rechten op tafel houdt zodra het gesprek verschuift naar toppen en markttoegang.

China heeft elders betere ingangen

Het Noordse front hield stand. Beijings werkelijke hefboom ligt zuidelijker en oostelijker.

Duitsland is de beslissende kantelstaat. Chinese concurrentie raakt de industriële kern van de Duitse economie: auto's, machinebouw en chemie. Duitse media spreken inmiddels van een "China shock" (Handelsblatt). Berlijn steunt steeds vaker Europese tarieven, maar blijft tegelijk aandringen op dialoog, omdat een vol handelsconflict de Duitse industrie net zo goed zou raken als Chinese exporteurs (ZDFheute). Beijings boodschap aan Berlijn luidt volgens Duitse berichtgeving dat Duitsland een "actieve rol" moet spelen om Brussel naar een "rationelere" positie te sturen (ZEIT).

Hongarije biedt een ander soort opening. Boedapest heeft een nationale industriestrategie gebouwd rond Chinees kapitaal: BYD's eerste Europese fabriek voor personenauto's en CATL's batterijfabriek in Debrecen zijn strategische pijlers (HIPA). Het Hongaarse unanimiteitsveto in het buitenlandbeleid geeft Boedapest blokkeringsmacht over Raadsposities over China, ook al kan het land de handelsregels niet aanpassen.

Litouwen levert de waarschuwing. Nadat Vilnius in 2021 een Taiwanees vertegenwoordigingskantoor had toegestaan, verlaagde Beijing de diplomatieke betrekkingen en zette het economische druk in. De Europese Commissie stapte daarop naar de WTO (LRT). Dat precedent herinnert elke kleine EU-lidstaat eraan dat bilaterale toenadering die druk lijkt te belonen, de geloofwaardigheid van een gezamenlijke Europese lijn kan ondermijnen.

De oktobertest

Wanneer de deadline aanbreekt, draait het om de vraag of Beijing genoeg biedt op overcapaciteit en markttoegang om het bredere gebruik van tarieven, staalquota en douanehandhaving door Brussel af te remmen (AP, Internazionale/Reuters). Wangs Noordse tour heeft het Europese front niet opengebroken. Dat hoeft voor Beijing ook niet. Het is voldoende om de politieke consensus net genoeg te splijten, zodat de zwaarste instrumenten in de kast blijven. Brussel beschikt over de handelsmiddelen. Maar Duitsland, Hongarije en de rest bepalen hoe duur het wordt om die middelen ook echt te gebruiken.