Warme rivieren remmen Franse kernstroom

Als de Garonne te warm wordt om restwarmte van een kernreactor op te nemen, gaat die reactor uit. Dat gebeurde op 9 juli bij de EDF-centrale Golfech in Zuid-Frankrijk, waar de rivier boven de milieugrens kwam die het waterleven moet beschermen (n-tv). Tijdens de hittegolf in juli gingen drie Franse reactoren van het net en draaiden acht andere op lager vermogen (Carrier Management, EnergyReader). De Franse kerncentrales leveren ongeveer 69% van de elektriciteit in het land (Haya Energy). Omdat de Europese stroommarkten over grenzen heen aan elkaar vastzitten, kan wegvallende Franse productie de groothandelsprijzen opdrijven van België tot Italië.

De centrale werkt prima, de rivier niet

Een kerncentrale maakt elektriciteit door warmte op te wekken, daarmee stoom te produceren en de overgebleven warmte af te voeren naar een rivier of koelsysteem. Is de rivier al warm of staat het water laag, dan kan de centrale die warmte niet kwijt zonder het ecosysteem stroomafwaarts te belasten. Toezichthouders leggen daarom temperatuurgrenzen op. Zodra het water die grens bereikt, moet de reactor terugregelen of stoppen.

Daar zit de blinde vlek in de manier waarop markten naar kernenergie kijken. Kernenergie geldt als basislast: grote, stabiele productie die vrijwel altijd draait en de prijs laag houdt. Maar basislast veronderstelt wel dat het koelwater meewerkt. Volgens Reuters verminderde de hittegolf de Franse kernproductie met 4,1 GW, ongeveer 7% van de middagvraag, terwijl de Franse export terugviel van circa 10 à 12 GW naar ongeveer 3 GW (Reuters/Yahoo). De gemiddelde Franse spotprijs in juni steeg naar €66,1/MWh, tegen €52,2/MWh in mei, met een maandpiek van €433,4/MWh op 24 juni (Haya Energy).

De hittegolf legde de Franse kernvloot niet plat. Uit EDF's eigen cijfers blijkt dat de nucleaire productie in juni 2026 uitkwam op 27,4 TWh, 1,2 TWh meer dan een jaar eerder. De netto-export in de eerste jaarhelft bereikte 51 TWh, tegen 37 TWh een jaar eerder (EDF, Energie & Management). Wat de hitte wel deed: de marge wegsnijden op de uren waarop Frankrijk normaal goedkope stroom uitvoert.

Hoe een Franse rivier Belgische prijzen opwarmt

Europese day-aheadveilingen voor elektriciteit zijn gekoppeld. Producenten bieden in op verbonden markten, terwijl hoogspanningskabels stroom over grenzen verplaatsen. De prijs die in een bepaald uur wordt betaald, wordt bepaald door de laatste en duurste centrale die nog nodig is om aan de vraag te voldoen. Valt goedkope Franse kernstroom weg, dan sluit de veiling vaker op duurdere gascentrales. Die hogere clearingprijs werkt vervolgens door in elke gekoppelde markt.

Het prijsverschil tussen Frankrijk en Duitsland op de day-aheadmarkt liep op 30 juni op tot €71,50/MWh, voordat het door afnemende hitte terugzakte naar ongeveer €18 à €26/MWh, volgens marktbriefingplatform lowdown.today. België, nauw verbonden met Frankrijk, noteerde op 24 juni om 20.45 uur een kwartierprijs van €1.038,25/MWh, meldde energieanalyseplatform energynews.biz. Dat is een uitschieter, geen blijvend prijsniveau. Maar het laat wel zien wat er gebeurt als de avondvraag hoog blijft, de zonneproductie wegvalt en Franse kerncentrales tegelijk minder flexibel worden.

Wie betaalt voor oververhitte rivieren

Gascentrales zijn de duidelijke winnaars. Als de markt dure thermische centrales nodig heeft om afgeregelde kernstroom te vervangen, krijgen die centrales de hoge clearingprijs betaald. Handelaren en batterijopslagbedrijven profiteren eveneens van grotere verschillen tussen goedkope en dure uren.

De verliezers zijn industriële verbruikers en consumenten met contracten die aan de spotprijs zijn gekoppeld. Hun elektriciteitsrekening beweegt direct mee met de groothandelsprijs. Zij betalen de marginale prijs, ook al komt het grootste deel van de stroom op het net nog altijd uit goedkopere bronnen. Italië, waar gas vaak de marginale prijs bepaalt en waar groothandelsprijzen al bijna twee keer zo hoog liggen als in Frankrijk en Spanje, is het kwetsbaarst (euenergy.live, Quoted Business). Landen met beperkte interconnectiecapaciteit, zoals Spanje achter de Pyreneeën, kunnen goedkope overschotten aan hernieuwbare stroom bovendien niet makkelijk noordwaarts sturen als het Franse aanbod krapper wordt (REE).

Europa heeft geen falende Franse kernvloot nodig om klimaatsstress duur te maken. Het is genoeg dat betrouwbare capaciteit tijdens piekuren tijdelijk verdwijnt. Deze episode was een prijspiek, geen bewijs van een structureel tekort. Maar een markt die is gebouwd om goedkope elektriciteit over grenzen te delen, deelt ook de spanning wanneer rivieren te warm worden om de reactoren te koelen die die stroom leveren. Meer opslag, meer grensoverschrijdende kabels en meer flexibele vraag, waarbij fabrieken en grote verbruikers hun consumptie verschuiven weg van dure uren, kunnen zulke stressmomenten opvangen. Hoeveel daarvan er klaarstaat voor de volgende hittegolf, blijft voorlopig een open vraag.