Warschau en Berlijn regelen militaire corridor

De Poolse minister van Defensie Władysław Kosiniak-Kamysz en zijn Duitse collega Boris Pistorius hebben op 17 juni in Warschau een bilateraal defensieakkoord ondertekend. Het vervangt een raamwerk uit 2011 en draait vooral om het verplaatsen van militairen, brandstof en materieel naar de oostflank van de NAVO (Bundesregierung, AP). Een nieuwe wederzijdse defensiegarantie levert het akkoord niet op. Het regelt wat er moet gebeuren nadat politiek eenmaal is besloten om in actie te komen: gezamenlijke oefeningen, logistieke corridors, samenwerking op cybergebied, operaties in de Oostzee en militaire mobiliteit (Notes from Poland, Tagesschau).

De ondertekening viel samen met de 35ste verjaardag van het Pools-Duitse Verdrag inzake goed nabuurschap uit 1991 (Deutschlandfunk). De inhoud is intussen nuchter en operationeel. Duitse media wezen op de voor november geplande oefening Grand Eagle, waarbij ongeveer 1.200 militairen vanuit Duitsland via Polen naar Litouwen worden verplaatst. Ook komt er werk aan NAVO-pijpleidingsystemen en aan een landcorridor tussen Nederland, Duitsland en Polen (Handelsblatt). Polen wordt daarmee de fysieke brug. Duitsland levert omvang, logistieke capaciteit en maritiem bereik in de Oostzee.

De tussenschakel die de NAVO nodig heeft

Het akkoord ligt onder de harde veiligheidsankers van artikel 5 van het NAVO-verdrag, waarbij bondgenoten een aangevallen lidstaat bijstaan, en artikel 42(7) van het EU-verdrag, dat lidstaten verplicht hulp en bijstand te bieden bij een aanval. Berlijn en Warschau presenteren het pact dan ook als ingebed in die kaders, niet als vervanging ervan (Bundesregierung, DW). Het Poolse staatspersbureau PAP bevestigde dat het akkoord geen veiligheidsgaranties bevat die vergelijkbaar zijn met de recente Poolse afspraken met Frankrijk of het Verenigd Koninkrijk. Ook voorziet het niet in een permanente Duitse troepenaanwezigheid (PAP).

De verdedigingsplannen voor de oostflank staan of vallen met uitvoering in real time: toestemming om grenzen te passeren, brandstofleidingen die op elkaar aansluiten, spoorwegen die militair transport aankunnen. Bilaterale afspraken als deze vullen het gat tussen bondgenootschappelijke beloften en fysieke geografie. Litouwse bronnen zagen het akkoord daarom als een mogelijke versneller voor troepenverplaatsingen richting de Baltische staten (LRT).

Onder de verdragsdrempel getekend, en Warschau weet waarom

De manier waarop het akkoord is ondertekend, is bijna even belangrijk als de inhoud. Warschau koos voor een regeringsakkoord dat door het kabinet is goedgekeurd, niet voor een verdrag dat parlementaire instemming en presidentiële ratificatie vereist onder artikel 89 van de Poolse grondwet. Dat artikel gaat onder meer over verdragen rond bondgenootschappen en militaire afspraken (Euronews, Polsat News). In Duitsland zouden daadwerkelijke gewapende inzetbesluiten overigens nog altijd afzonderlijke goedkeuring van de Bondsdag vergen (Bundesregierung).

Die lagere juridische rang leidde tot een scherpe reactie van het Poolse Nationaal Veiligheidsbureau, het BBN, dat de president adviseert over veiligheidszaken. BBN-chef Bartosz Grodecki noemde het akkoord "nogal asymmetrisch" en zei dat zijn bureau de tekst pas in de middag voor de ondertekening had ontvangen (RMF24). Zijn bezwaar richtte zich vooral op artikel 7, dat volgens hem over gezamenlijke operaties gaat en mogelijk raakt aan de constitutionele rol van de president als opperbevelhebber (Do Rzeczy). De volledige tekst is niet gepubliceerd, waardoor de claim over asymmetrie niet te controleren valt. Het waarschijnlijke wrijvingspunt is praktisch: de Poolse verplichtingen rond doorvoer, infrastructuur en ondersteuning kunnen zwaarder uitvallen, simpelweg omdat Polen door zijn ligging de corridor is.

Twee partners, twee functies

De vergelijking met Frankrijk zegt veel. Franse bronnen omschrijven het Duitse akkoord als smaller dan het Pools-Franse verdrag dat in Nancy werd ondertekend. Dat bevatte wel een clausule over wederzijdse bijstand en ging gepaard met een ongebruikelijk gesprek over de Franse nucleaire afschrikking (Forum Militaire). Warschau lijkt elke partner voor een andere functie te gebruiken: Frankrijk voor strategische signalering en taal over een nucleaire paraplu, Duitsland voor het operationele leidingwerk waarmee troepen naar het oosten komen.

Een zwaarder verdrag met Duitsland zou een ratificatiestrijd, rechtse oppositie en historisch wantrouwen oproepen, problemen die logistieke samenwerking alleen niet wegneemt. De zwaarste praktische last van de oostwaartse NAVO-verschuiving komt hoe dan ook bij Polen terecht. Zijn grondgebied is de corridor, of Warschau de voorwaarden nu prettig vindt of niet.