Troepenchaos dwingt EU tot eigen defensie

Een uitgelekte diplomatieke cable van de Amerikaanse ambassade in Warschau beschreef de Poolse reactie op een plotseling geschrapte troepenrotatie als een "grote politieke en psychologische schok", gevoed door een "gevoel van verraad". De cable, op 22 mei gepubliceerd door Politico, waarschuwde dat de chaos de Europese defensie-integratie kon versnellen, ten koste van de VS. Enkele dagen later oogde die waarschuwing opmerkelijk raak. Duitsland versnelde plannen om Tomahawk-raketten te kopen, Frankrijk verdiepte de nucleaire samenwerking met acht Europese partners, en NAVO-bondgenoten noemden de Amerikaanse signalen publiekelijk "inderdaad verwarrend".

De cable is een gewone diplomatieke rapportage, geen formele interne aanklacht. Toch valt de toon op. Loopbaandiplomaten schreven het stuk binnen een ambassade die wordt geleid door Tom Rose, een politieke benoeming en voormalig hoofdstrateeg van vicepresident Pence, die slechts nipt door de Senaat werd bevestigd (U.S. Embassy Warsaw). Of Rose de cable zelf schreef, medeondertekende of alleen liet doorgaan, is onbekend.

Tien dagen zwalken

Op 13 mei schrapte het Pentagon de geplande rotatie van het 2nd Armored Brigade Combat Team naar Polen: ongeveer 4.200 militairen, van wie het materieel al naar Europa was verscheept. Warschau kreeg vooraf geen waarschuwing. Poolse functionarissen haastten zich naar Washington om uitleg te krijgen.

Op 21 mei draaide Trump via Truth Social bij en kondigde hij 5.000 "extra" militairen aan. Zijn motivering was openlijk persoonlijk. De inzet vloeide voort uit "de succesvolle verkiezing van de huidige president van Polen, Karol Nawrocki, die ik met trots heb gesteund" (NPR). Pentagonfunctionarissen zeiden tegen dezelfde nieuwszender dat zij geen idee hadden wat de aankondiging betekende voor daadwerkelijke troepenbewegingen. NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte "verwelkomde" de stap tijdens de bijeenkomst van NAVO-ministers van Buitenlandse Zaken in Helsingborg, maar zei dat "militaire commandanten alle details nog uitwerken" (Le Monde). In diplomatieke taal betekent dat: er is nog geen plan. De Poolse minister van Buitenlandse Zaken Sikorski las het aantal als behoud van het huidige niveau, niet als een verhoging.

De twee buitenlandpolitieke lijnen van Polen

De cable legde een diepe scheur in het Poolse bestuur bloot, groter dan één troepenrotatie. Polen zit in cohabitatie: president en premier komen uit rivaliserende politieke kampen. President Nawrocki, verbonden met de rechtse PiS-partij (Recht en Rechtvaardigheid), heeft een ceremoniële maar grondwettelijk relevante functie. Premier Tusk leidt de regering. Trumps aankondiging passeerde Tusk volledig en noemde Nawrocki als reden voor de inzet.

Feitelijk voert Polen nu twee buitenlandse politiek. Tusk heeft een Europese verzekering opgebouwd: in april 2026 tekende hij met Macron het Akkoord van Gdansk, waarmee Franse consultaties over nucleaire afschrikking werden uitgebreid naar Polen en zeven andere staten. Nawrocki claimt intussen een persoonlijk kanaal naar het Witte Huis. Zijn adviseur Marcin Przydacz zei tegen Politico dat de chaos de schuld was van het Pentagon, niet van het Witte Huis. Daarmee hield hij zowel Trump als Nawrocki buiten schot.

De Poolse publieke opinie weerspiegelt die tweedeling. Een peiling van CBOS liet zien dat Nawrocki's vertrouwensscore in mei steeg naar 52%. Een afzonderlijke peiling van Rzeczpospolita wees uit dat 38,5% van de Polen vindt dat de regering-Tusk de relaties met Washington schaadt. De Poolse veiligheidsgaranties hangen nu deels af van de Poolse leider met wie Washington liever praat. Een institutionele waarborg daarvoor ontbreekt.

Duitsland wordt gestraft en past zich aan

Dezelfde terugtrekking die Warschau schokte, raakt Berlijn rechtstreeks. Vijfduizend Amerikaanse militairen vertrekken uit Duitsland, nadat Trump zijn conflict met bondskanselier Merz over de oorlog tussen de VS en Iran had opgevoerd. De geplande Amerikaanse plaatsing van Tomahawks op Duits grondgebied werd geschrapt. Berlijn diende in juli 2025 een aankoopverzoek in voor 400 Tomahawks en drie Typhon-lanceersystemen. Tien maanden later heeft Washington nog niet gereageerd.

Minister van Defensie Pistorius noemde de terugtrekking "voorzienbaar" en gebruikte haar om precies datgene te bepleiten waarvoor de ambassadecable waarschuwde: Europese zelfredzaamheid. Berlijn onderzoekt binnenlandse productie van Tomahawks en is gesprekken met Turkije begonnen over alternatieve langeafstandsraketten. De Duitse publieke opinie is overigens al verschoven: volgens Infratest Dimap ziet nog maar 15% van de kiezers de VS als betrouwbare partner.

De identiteit en het motief van de lekker blijven onbekend. Er circuleren drie verklaringen: een loopbaandiplomaat die om een onder minister Rubio feitelijk bevroren dissent channel heen werkte, een factiebeweging om het Pentagon onder druk te zetten door de bondgenootschappelijke schade vast te leggen, of een Pools kanaal. Geen daarvan is bevestigd. Even onduidelijk is of Trumps belofte van 5.000 militairen operationeel iets voorstelt. De waarschuwing uit de cable is intussen wel uitgekomen.