Warschau mist bewijs voor Patriots

De Poolse regering zegt dat de NAVO en de Verenigde Staten alle luchtverdedigingsraketten zullen vervangen die Polen aan Oekraïne heeft geleverd. De oppositie stelt dat Warschau zijn eigen bescherming heeft uitgehold. Inmiddels eisen beide kampen openbaarmaking. Alleen is het document dat de discussie zou kunnen beslechten, een bindende afspraak over aanvulling van de voorraden, nergens publiek opgedoken.

Een politiek gevecht zonder papieren spoor

De ruzie begon na berichten dat Polen Patriot-interceptors onder een geheime regeling aan Oekraïne had overgedragen. Viceminister van Defensie Cezary Tomczyk verdedigde het besluit en zei dat de overdracht was afgestemd met de NAVO en de VS. Volgens hem is Polen zijn plek in de Amerikaanse productiewachtrij niet kwijtgeraakt (RMF24, Polsat News). De radicaal-rechtse partij Konfederacja maakte van een technische vraag over raketvoorraden een binnenlands vertrouwensconflict, door te stellen dat de regering moeilijk verkrijgbare wapens had weggegeven. Later zei de partij overigens dat zij alleen publiek beschikbare brokstukken met elkaar had verbonden (Interia).

Polen zit in een periode van cohabitatie: premier Donald Tusk en president Andrzej Duda komen uit rivaliserende kampen, terwijl de defensiebevoegdheden ongemakkelijk tussen regering en president in hangen. De woordvoerder van Duda stelde dat publicatie van de volledige lijst met donaties op zichzelf roekeloos zou zijn (Rzeczpospolita). Tusk hield vast aan zijn lijn dat steun aan Oekraïne in het strategische belang van Polen is. Tegelijk gaf het ministerie van Defensie opdracht om alle donaties uit de periode 2022-2026 te declassificeren en een contraspionageonderzoek naar het lek te openen (RMF24).

Door alle politieke herrie heen blijft één punt onduidelijk: wat krijgt Polen precies terug? Gaat het om raketten op korte termijn, een betere plek in de Amerikaanse wachtrij of een toekomstige aankoopmogelijkheid? In de publieke stukken die hier zijn bekeken, waaronder Poolse regeringsbesluiten en recente NAVO-verklaringen, staat geen contract, communiqué of aanbestedingstoezegging die vastlegt wat "aanvulling" in de praktijk betekent (gov.pl, NATO). Dat gat doet ertoe, want Patriot-raketten bewegen op het tempo van Amerikaanse toestemming en fabriekscapaciteit, niet op dat van politieke solidariteit.

Fabrieken bepalen de bovengrens

Patriot is een systeem van Amerikaanse oorsprong, en Washington moet elke overdracht goedkeuren. Toen Duitsland raketten aan Oekraïne leverde, was daarvoor expliciete Amerikaanse toestemming nodig (Army Recognition). De Duitse minister van Defensie heeft zelf gezegd dat Berlijn zijn toegestane Patriot-launchervoorraad heeft uitgeput (Defence Ukraine). Toen Europese bondgenoten in het voorjaar van 2026 haastig extra interceptors voor Oekraïne bij elkaar zochten, kwamen zij volgens Zeit uit op ongeveer 30 raketten uit Duitsland, Nederland, Spanje en Polen samen. Dertig raketten uit vier landen vormen geen aanvulsysteem. Het is noodrantsoenering.

Roemenië laat zien wat er gebeurt nadat een frontlijnstaat doneert. Boekarest droeg één Patriot-systeem over aan Oekraïne. De vervanging komt niet uit een NAVO-magazijn, maar uit de Amerikaanse aanbestedingspijplijn, met onder meer een Raytheon-contract dat door het Amerikaanse ministerie van Defensie wordt beheerd (Army Recognition). Roemenië tekende ook een gezamenlijk contract voor GEM-T-interceptors, een standaardvariant van de Patriot-raket. Maar de Duitse fabriek die de leveringsdruk moet verlichten, was in 2026 nog altijd aan het opstarten (DefenseRomania). Polens eigen GEM-T-leveringen lopen door tot 2031. De productie van de PAC-3 MSE, de geavanceerdere interceptor tegen ballistische raketten, haalt de beoogde capaciteit pas in 2030 (Euronews).

De Nederlandse en Duitse militaire aanwezigheid in Polen is reëel, maar dient een ander doel: bescherming van het logistieke knooppunt dat de Oekraïense aanvoerketen voedt (Defensie). Geallieerde troepen op Poolse bodem laten zien dat de NAVO strijdkrachten in de regio kan verplaatsen en aansturen. Zij vervangen geen Poolse interceptors, raket voor raket.

Een NAVO-probleem in Poolse kleuren

Aan de Oekraïense behoefte twijfelt niemand. Kyiv vroeg bijna 40 partnerlanden om Patriot-raketten over te dragen, omdat die voor Oekraïne de enige effectieve verdediging tegen ballistische raketten blijven en nieuwe leveringen jaren duren (Euronews). Precies daarom dringt Zelenskyy aan op vergunde coproductie van Patriot-interceptors in Europa: de wachtrij is te traag voor zowel het Oekraïense front als de oostflank van de NAVO (Ziare.com).

De Poolse botsing legt een probleem bloot dat elke NAVO-frontlijnstaat deelt. Roemenië, de Baltische staten, mogelijk Finland: allemaal kijken zij naar dezelfde rekensom. De politieke wil om Oekraïne te steunen is groot. De fabrieken kunnen nog niet genoeg raketten maken om Oekraïne te bevoorraden en tegelijk NAVO-voorraden aan te vullen. De NAVO kan coördineren, Europeanen kunnen financieren, maar de VS bepalen de toestemming en de fabrieksproductie bepaalt het plafond. Warschau, de NAVO en Washington zijn de Poolse burgers een publiek antwoord verschuldigd op de vraag wat er precies is beloofd. Zolang dat document niet boven water komt, is de garantie een politieke claim, geen militair feit.