Washington schrapt derde van NATO-jets

Een vertrouwelijk Amerikaans document, in handen van de Duitse krant Die Welt, zet precies uiteen welke militaire bijdragen Washington bij een crisis minder aan de NAVO wil leveren. Het gaat niet om het terughalen van troepen uit Europese bases. De ingreep raakt de versterkingen die de VS hadden beloofd te sturen zodra een crisis uitbreekt: eenheden waarop NAVO-planners tot nu toe konden rekenen, en straks dus niet meer.

Wat er op de gelekte lijst staat

De kortingen zitten in het NATO Force Model, het raamwerk dat na de Russische grootschalige inval in Oekraïne in 2022 werd aangenomen. Daarin staat welke eenheden lidstaten binnen vaste termijnen beschikbaar stellen: sommige binnen 10 dagen, andere binnen 30 dagen, een derde categorie binnen zes maanden. Washington diende op 31 mei aangepaste toezeggingen in.

De lijst is breed. De Amerikaanse toezeggingen voor gevechtsvliegtuigen dalen met ongeveer een derde: F-16's gaan van 99 naar 63, F-15E's van 54 naar 36. Alle KC-46-tankvliegtuigen, die gevechtsvliegtuigen in staat stellen verre doelen te bereiken zonder te landen om bij te tanken, verdwijnen uit de planning. Langeafstandsverkenningsdrones worden geschrapt. Bewapende MQ-9 Reapers, de vaste surveillancedrones en aanvalsdrones van het bondgenootschap, worden gehalveerd (Focus.de). Op zee verdwijnt een van de twee vliegdekschipgroepen. Onderzeeers met kruisraketten worden uit de lijst gehaald. Maritieme patrouillevliegtuigen gaan van 26 naar 15. Ook een van de twee formaties strategische bommenwerpers valt weg.

Europa heeft de vliegtuigen, niet de toezeggingen

NAVO-functionarissen zeggen dat zij geen defensiegaten verwachten. Dat vertrouwen leunt op Europese strijdkrachten die wel in nationale inventarissen staan, maar niet formeel zijn toegewezen aan de crisiscategorieen van de NAVO. Europa beschikt gezamenlijk over meer gevechtsvliegtuigen dan Rusland. Alleen is bezit iets anders dan een vaste toezegging aan bondgenootschappelijke inzetroosters. Zo'n toezegging betekent immers betaalde gereedheidscycli, getrainde bemanningen die door inzetperiodes rouleren, en een politiek besluit om middelen af te staan die een regering misschien liever onder nationale controle houdt.

Volgens Meta-Defense, een Franse defensieanalysesite, zou alleen al het vervangen van de wegvallende Amerikaanse conventionele slagkracht vragen om 350 tot 400 Europese multirolevliegtuigen die formeel in de NAVO-planning worden opgenomen (Meta-Defense). Geen enkele Europese regering heeft toezeggingen van die omvang aangekondigd. De kosten van zulke rotaties, onderhoud, training en logistiek, zouden vooral terechtkomen bij de landen met de grootste luchtmachten: Frankrijk, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en Italie. De Amerikaanse reducties zijn daarentegen bevestigd, uitgesplitst en ingepland. De Europese vervanging is vrijwillig, niet gekwantificeerd en afhankelijk van 31 nationale parlementen.

Nucleaire geruststelling dicht geen conventioneel gat

Nu de conventionele toezeggingen krimpen, bieden Washington en Parijs allebei nucleaire geruststelling. Alleen lossen kernwapens een ander probleem op. De VS onderhandelen met Polen en de Baltische staten over uitbreiding van nuclear sharing, de NAVO-regeling waarbij Amerikaanse B61-kernbommen op bondgenootschappelijk grondgebied liggen en door vliegtuigen van bondgenoten kunnen worden ingezet (Rzeczpospolita, LRT). Litouwen bespreekt inmiddels een grondwetswijziging die kernwapens op eigen grondgebied mogelijk moet maken. Polen heeft formeel voorgesteld een permanente Amerikaanse basis te huisvesten (Polsat News).

Frankrijk bewandelt een parallel spoor. De Franse "dissuasion avancee", een programma waarbij Parijs zijn nucleaire paraplu uitbreidt naar partnerlanden maar de lanceerbevoegdheid volledig zelf houdt, telt sinds de toetreding van Noorwegen in mei negen partners (Euronews). Polen volgt beide routes tegelijk, terwijl de Amerikaanse en Franse systemen niet in hetzelfde commandoschema passen: Washington beheert de B61's, Parijs beheert zijn eigen kernkoppen, en er bestaat geen mechanisme om die twee lijnen op elkaar af te stemmen.

Nucleaire afschrikking beschermt tegen existentiële dreigingen. Zij vervangt niet de jachteskaders, tankvliegtuigen en patrouilletoestellen die de NAVO nodig heeft voor conventionele operaties onder de nucleaire drempel. Juist in die grijze zone spelen de meeste militaire crises zich af.

Vijf weken tot Ankara

De NAVO-top in Ankara op 7 en 8 juli is de politieke deadline. Als Europese bondgenoten daar verschijnen zonder concrete troepentoezeggingen om de gaten uit de gelekte lijst te vullen, wordt het capaciteitsgat de nieuwe uitgangspositie. Washingtons kortingen liggen vast. Europa's antwoord bestaat nog uit een stapel voornemens, stuk voor stuk wachtend op een parlement, een begrotingsregel en een politiek besluit dat nog niemand heeft genomen.