Amerikaanse troepen verlaten Estland

Op de oefenterreinen bij Tapa, in het noordoosten van Estland, is het stiller dan een maand geleden. De meeste Amerikaanse militairen die daar waren gestationeerd, zijn vertrokken. Washington heeft nieuwe Europese plaatsingen voorlopig opgeschort, terwijl het Pentagon bekijkt waar Amerikaanse troepen zijn gelegerd en hoe snel zij kunnen worden verplaatst (ERR).

Tallinn kan niet zeggen welke troepen en welk materieel hen vervangen, of wanneer dat gebeurt. Precies in die ruimte tussen het einde van de ene rotatie en het begin van de volgende zit de vraag naar afschrikking.

Hoe een normale rotatie eruitziet

Een normale overdracht lijkt op een wisseling van dienst: de ene eenheid vertrekt, de andere komt aan, het schema ligt weken van tevoren vast en het capaciteitsgat blijft klein. In Estland is dat schema ondoorzichtig geworden. Minister van Defensie Hanno Pevkur houdt vol dat Amerikaanse troepen "niet volledig zullen vertrekken", maar laat de echte vraag open: welke omvang en welke capaciteiten blijven over? Een regering kan naar waarheid zeggen dat de NAVO-garantie overeind staat, terwijl de troepen en het materieel achter die belofte minder zeker worden.

Estland staat hierin niet alleen. In mei schrapte het Pentagon een geplande rotatie van een pantserbrigade van ongeveer 4.000 militairen naar Polen, tot verrassing van zelfs Amerikaanse functionarissen (Politico). Minister van Defensie Pete Hegseth begon een zes maanden durende evaluatie van Amerikaanse bases in Europa en presenteerde die als een stap om bondgenoten "primaire verantwoordelijkheid" te laten nemen voor hun eigen verdediging (NATO). Volgens berichtgeving wilde Hegseth vóór een NAVO-ministersbijeenkomst verdergaande Europese bezuinigingen op de Amerikaanse aanwezigheid doorzetten, maar werd hij afgeremd (Focus). Een definitief bevel is niet gepubliceerd.

Een hoofdkwartier is geen garnizoen

De reactie van de NAVO is vooral organisatorisch. Op 1 juli nam het 1e Duits-Nederlandse Legerkorps het tactische commando over de Estse en Letse landstrijdkrachten op zich. Daarmee plant en stuurt een Europees hoofdkwartier nu de dagelijkse militaire activiteit die eerder onder door de VS geleide structuren viel (ERR, Bloomberg). De Duitse minister van Defensie Boris Pistorius zei dat de NAVO op Europese bondgenoten kan rekenen (DW). De Amerikaanse generaal Christopher Donahue bevestigde tijdens een ceremonie in de Baltische regio dat Washington "aan de zijde" van zijn bondgenoten zal staan (Arab News/Reuters).

Die commando-overdracht doet ertoe, omdat hoofdkwartieren de eerste dagen van een crisis vormgeven. Maar een hoofdkwartier levert geen troepen, vliegtuigen, luchtverdediging of munitie. Het organiseert strijdkrachten die bondgenoten ook werkelijk moeten sturen. De hoogste NAVO-commandant heeft erkend dat Europa de meeste gaten door Amerikaanse terugschroevingen heeft opgevuld, maar gaf ook toe dat sommige tekorten blijven bestaan (AP/Seattle Times). Langeafstandswapens en surveillancecapaciteit zijn het lastigst te vervangen.

Polen laat het patroon het scherpst zien. Warschau onderhandelt over een mogelijke eerste permanente Amerikaanse basis, met Poznań en Wrocław als kandidaatlocaties, en dringt tegelijk bij Washington aan op hervatting van de gepauzeerde pantserrotatie (radar.rp.pl). De redenering is helder: als rotaties onbetrouwbaar worden, maak de aanwezigheid dan permanent. Maar voor een permanente basis moet Washington wel instemmen, en Washington zit midden in zijn evaluatie.

Wie het antwoord moet geven

In het Congres groeit de tegenstand. Mike Rogers, voorzitter van de commissie voor de strijdkrachten in het Huis van Afgevaardigden, zei dat parlementariërs niet behoorlijk zijn geraadpleegd over de eerdere Amerikaanse brigadeterugtrekking uit Roemenië. Congresleden werken aan een verplichting tot risicobeoordelingen voordat het aantal Amerikaanse militairen in Europa onder de 76.000 zakt (The Hill).

Artikel 5 van de NAVO, de verdragsbelofte dat een aanval op één bondgenoot geldt als een aanval op allen, is niet veranderd. Maar afschrikking is geen verdragsartikel. Het is de berekening die een potentiële tegenstander maakt over de strijdkrachten, snelheid en politieke wil waarmee hij in de eerste uren van een crisis te maken krijgt. Wanneer de eenheden die die berekening tastbaar maken vertrekken en er geen datum voor vervanging wordt genoemd, neemt de onzekerheid toe.

Het gat bewijst niet dat de VS zich uit Europa terugtrekken. Het bewijst wel dat de afschrikking in de Baltische regio nu afhangt van een ongepubliceerde Pentagon-evaluatie waarvan bondgenoten de praktische gevolgen nog niet kunnen inpassen in hun planning. Elke hoofdstad aan de oostflank past zich aan een afwezigheid aan die zij niet kan meten. De evaluatie zal een antwoord opleveren. De vraag is of de paraatheid van de bondgenoten daarop kan wachten.