Wie staat garant voor Oekraïnes extra €70 miljard?

Op 16 oktober vroeg Oekraïne de EU-leiders om tientallen miljarden extra voor volgend jaar. Commissievoorzitter Ursula von der Leyen erkende dat er voor 2027 een tekort van € 70 miljard is (EFE). In hun schriftelijke conclusies maakten de leiders geen extra geld vrij, besloten zij niet tot een nieuwe lening en namen zij geen besluit over de bevroren Russische tegoeden (European Council conclusions). Voor volgend jaar heeft de EU immers al een lening geregeld. Nog onduidelijk is hoe aan Kyivs aanvullende verzoek wordt voldaan en wie betaalt als Oekraïne niet kan terugbetalen.

De lening die Europa al heeft

De Ukraine Support Loan van de EU bedraagt € 90 miljard, dekt zowel 2026 als 2027 en wordt gefinancierd met leningen op de kapitaalmarkten (Regulation (EU) 2026/467). Het geld komt al aan. Op 14 oktober maakte de Commissie € 2,86 miljard over voor drones, luchtverdediging en munitie (Commission update).

Daarom konden de leiders in hun conclusies opnemen dat de middelen voor de Oekraïense behoeften van 2026 waren gevonden (European Council conclusions).

Het nieuwe verzoek komt boven op die lening. Volodymyr Zelensky zei tijdens de top dat de oorlog Oekraïne volgend jaar € 155 miljard zal kosten. Voor defensie, wapens en weerbaarheid vraagt hij Europa om minstens € 70 miljard extra (toespraak van Zelensky).

Een verklaring van het Oekraïense kabinet, twee dagen eerder, beschreef twee afzonderlijke tekorten. De staatsbegroting moet nog ongeveer € 30 miljard ophalen bij buitenlandse kredietverstrekkers en donoren; daarnaast is circa € 40 miljard nodig voor defensie, buiten de begroting om (Oekraïens kabinet). Dat zijn Kyivs eigen cijfers. De conclusies vragen de Commissie en het IMF overigens om een bijgewerkte raming (European Council conclusions).

Het besluit van de top bleef beperkt. António Costa, voorzitter van de European Council, zei dat de leiders de Commissie hadden gevraagd een voorstel te doen voor de extra behoeften in 2027, maar hij stelde geen deadline (opmerkingen van Costa, EFE). Daarmee begint wel een onderhandeling; er is geen kredietverstrekker aangewezen en er is geen geld vrijgemaakt.

Wie betaalt als Oekraïne niet kan terugbetalen

Elke nieuwe lening vraagt om garantstellers: overheden die het verlies uit hun begroting moeten opvangen als Oekraïne niet kan terugbetalen. De Estse premier Kristen Michal zei tegen Reuters dat een nieuwe gezamenlijke EU-lening waarschijnlijk de uitkomst is, omdat regeringen al weten hoe die werkt. Hij hoopt dat er voor het einde van het jaar een besluit valt (Reuters).

De bestaande lening laat zien hoe dat kan zonder dat iedereen meedoet. Als dekking dient de resterende ruimte in de EU-begroting; 24 lidstaten hebben deze constructie opgezet. Tsjechië, Hongarije en Slowakije zijn uitgezonderd van de financiële verplichtingen (Regulation (EU) 2026/467).

Dat precedent is relevant voor de Tsjechische premier Andrej Babiš, die zegt dat Praag niet garant wil staan voor nieuwe leningen aan Oekraïne (Deník N). Volgens het model van 2026 houdt zijn weigering Tsjechië buiten de betalingsverplichtingen, zonder dat een lening daardoor strandt. Dat garandeert niet dat dezelfde constructie opnieuw wordt afgesproken. Elke regering die buiten de regeling blijft, legt bovendien een groter deel van het risico bij de landen die wel instappen.

Waarom de bevroren tegoeden vast blijven zitten

De andere route loopt via de bevroren tegoeden van de Russische centrale bank. Het merendeel wordt aangehouden bij Euroclear, een financiële instelling in Brussel. België vreest dat het zelf voor de rekening opdraait als de tegoeden ooit aan Rusland moeten worden teruggegeven.

Minister van Buitenlandse Zaken Maxime Prévot zei in het Belgische parlement dat de regering het gebruik van de tegoeden blijft afwijzen, tenzij aan drie voorwaarden wordt voldaan (Belgisch parlement). Andere lidstaten moeten het risico volledig delen. Er moet een geldbedrag zijn gegarandeerd voor het geval terugbetaling nodig is. Ook Russische tegoeden buiten België moeten onder de regeling vallen.

België kan zijn positie benutten omdat het zelf risico loopt. De regering zegt immers dat zij dat risico niet alleen draagt. Zolang andere hoofdsteden die voorwaarden niet aanvaarden, blijft deze route dicht.

De top besloot niet tot extra leningen aan Oekraïne, wees geen garantsteller aan en kwam niet aan de Russische tegoeden. De € 70 miljard blijft Kyivs eigen raming; de beoordeling door de Commissie en het IMF kan die nog veranderen. Voor nu is de politieke uitkomst helder: boven op de bestaande lening keurden de leiders niets goed. De Commissie onder leiding van von der Leyen moet nu een plan voorstellen dat aangeeft welke regeringen het risico dragen.